Eind maart staat hij ineens weer op het nest van vorig jaar: de ooievaar is terug uit Afrika. Tot de nazomer zoekt hij zijn kost in open boerenland met natte graslanden. Zijn takkennest zit op een boom, een dak of een paal met een platform dat mensen er speciaal voor hebben gebouwd.
Terug in het voorjaar, weg zodra de zomer omslaat
De mannetjes zijn er het eerst en kiezen een nest. Vaak is dat het nest dat ze al kennen; vooral oudere mannetjes blijven er jaren trouw aan.
Het vrouwtje legt één keer per jaar, meestal vier eieren. Ze broedt vanaf het eerste ei, dus de kuikens komen na 33 à 34 dagen een voor een uit. Ongeveer twee maanden later verlaten ze het nest, en in augustus en september vliegen de ooievaars alweer zuidwaarts.
Een ooievaar roept niet, hij klappert
Een stem heeft de volwassen vogel nauwelijks, hooguit een zwak gesis. Wat wel ver draagt, is het snavelgeklepper: hij slaat de snavelhelften razendsnel op elkaar. De keelzak werkt als klankkast, en het resultaat doet denken aan een mitrailleur in de verte.
Het ritme hangt af van het moment. Bij het paren klinkt het trager, als alarm juist kort. Jongen klepperen ook al, maar bedelen daarnaast met gepiep, een hees gesis en een geluid dat op miauwen lijkt.
Om de Middellandse Zee heen, op warme lucht
Een ooievaar zweeft op thermiek, en die ontstaat niet boven zee. Daarom kiest hij de Straat van Gibraltar of de oostelijke weg via de Bosporus en het Nijldal. Met de vleugels slaan kost per afgelegde kilometer 23 keer zoveel vet als zweven.
In een warme luchtbel cirkelen groepen omhoog tot 1.200 à 1.500 meter. De oostroute is twee keer zo lang, toch duurt de reis via beide even lang. Overwinteren doen ze in de savanne, van Kenia en Oeganda tot in Zuid-Afrika.
Naar het zuiden doen ze er gemiddeld 26 dagen over, terug 49. Jonge vogels volgen de eerste keer een aangeboren richting en raken bij harde wind soms uit koers.
Wit lijf, zwarte slagpennen en alles wat rood is
Het verenkleed is wit, met zwarte slagpennen en vleugeldekveren. Snavel en poten zijn felrood; die kleur haalt hij uit carotenoïden in zijn voedsel.
In de lucht steekt hij de hals recht vooruit en de poten ver voorbij de korte staart. Een jonge vogel heeft een doffere, bruinrode of oranje snavel met een donkere punt, die pas de zomer erna rood kleurt. Zie je witte poten? Dan heeft hij erop gepoept om af te koelen.
Kikkers, woelmuizen en regenwormen dicht bij huis
Plantaardig eet hij niet. Kevers, sprinkhanen, regenwormen, kikkers en kleine zoogdieren zoals woelmuizen, mollen en spitsmuizen vormen de hoofdmoot. Vis en jonge vogels pakt hij minder vaak.
Hij jaagt het liefst in weilanden binnen een kilometer of vijf van het nest, waar het gras kort staat. Hoog gras en struikgewas mijdt hij. Kleine prooien slikt hij heel door. Een elastiekje houdt hij soms voor een worm, met soms dodelijke gevolgen.
Van de eerste aankomst tot de laatste vertrekkers
Vanaf eind maart en in april raken de nesten bezet. In augustus en september trekken de vogels weg, en de winter brengen ze in Afrika door.
Ooievaar van dichtbij
Foto's en opname van Wikimedia Commons: Carlos Delgado (CC BY-SA 3.0) · Andreas Trepte (CC BY-SA 2.5) · Nevit (CC BY-SA 3.0) · Abc10 (CC BY-SA 4.0) · Jugrü (CC BY-SA 3.0)
Zwarte ooievaar, reiger of kraanvogel in de lucht
Op de grond is de ooievaar met niets te verwarren. Hoog in de lucht moet je beter kijken naar hals, poten en kleur.
Kraanvogel
Kan in fel licht ook zwart-wit lijken, maar heeft in de vlucht langere poten en een langere hals.
Ooievaars in Nederland: terugkeer, nesten en leeftijd
Was de ooievaar in Nederland ooit verdwenen?
Ja. Door drooggelegde moerassen en weilanden die akkers werden, liep de stand vanaf de negentiende eeuw terug. De laatste wilde ooievaar zag men hier in 1991, in België al in 1895. Na het uitzetten van dierentuinvogels, bijvoeren en nesten bouwen door vrijwilligers telde men in 2008 weer zo'n 700 broedparen.
Wie woont er nog meer in een ooievaarsnest?
In een nest van 60 tot 250 kilo broeden geregeld huismussen, ringmussen en spreeuwen mee. Minder vaak trekken er een torenvalk, een steenuil of een kauw in.
Hoe lang leeft een ooievaar?
De oudste bekende wilde vogel leefde nog 39 jaar nadat hij in Zwitserland een ring kreeg. Voor het eerst broeden doen ze meestal rond hun vierde, soms al op hun tweede of pas op hun zevende.