Op een stille herfstavond hoor je soms boven de stad een fijn 'tsiep', telkens opnieuw. Dat zijn koperwieken op doortocht, want deze lijster trekt het liefst in het donker. Hij is iets kleiner dan de zanglijster en broedt ver in het noorden. Hier ken je hem als wintergast.
Eerst boven je hoofd, daarna in de bessenstruiken
De trek komt op gang in de herfst en loopt door tot in het begin van de winter. Vaak vliegen de vogels 's nachts, en dan is hun contactroep het enige wat je merkt.
Overdag zie je ze in losse groepen van tien tot wel tweehonderd stuks. Daartussen lopen vaak kramsvogels, merels en spreeuwen mee.
In de zomer is de koperwiek hier weg. Dan zit hij in berken- en naaldbossen en op de toendra, van IJsland tot diep in Rusland.
Een kort lied met een plaatselijk accent
Het mannetje zingt kort en afwisselend. Eerst komen enkele losse elementen die stijgen of dalen, nu eens zuiver, dan weer schor en trillerig. Daarna rolt er vaak een snellere, rommeliger frase achteraan.
Juist die openingsnoten verschillen van plek tot plek. Buren klinken op elkaar, zoals mensen uit hetzelfde dorp. In een bosrijk deel van Noorwegen besloeg zo'n dialectgebied gemiddeld ruim 41 vierkante kilometer.
Duizenden kilometers voor een zachtere winter
De winterkwartieren liggen in West-, Midden- en Zuid-Europa, in Noordwest-Afrika en in Zuidwest-Azië tot in Iran. Vogels uit het uiterste oosten van het broedgebied leggen minstens 6500 kilometer af.
Niet elke koperwiek vertrekt: in Zuidwest-Noorwegen blijven sommige het hele jaar. Hij is ook geen trouwe gast. Het ene jaar zitten er veel in je buurt, het volgende jaar bijna geen.
Kijk naar de flank, niet naar de rug
Met 20 tot 24 centimeter is hij een compacte lijster. De rug is effen bruin, de witte buik draagt donkerbruine vlekken. Aan het verenkleed zie je geen verschil tussen de seksen.
Wat hem verraadt is het roestrood op de flanken en onder de vleugel, plus een romige streep boven het oog. Van juni tot september ruien de volwassen vogels, soms terwijl ze nog jongen voeren.
Wormen in het gras, bessen aan de struik
Het hele jaar eet de koperwiek insecten en regenwormen. In herfst en winter komen daar bessen bij, vooral van lijsterbes en meidoorn.
Een meidoornhaag of een lijsterbes in de tuin is dus een goede plek om te zoeken. Strenge winters eisen veel slachtoffers, en koude, natte zomers in het noorden drukken het broedsucces.
Koperwieken in de Lage Landen, maand voor maand
Vanaf de herfst trekken ze door en blijven er groepen tot het voorjaar. In de zomer broeden ze noordelijker en zijn ze hier afwezig.
Koperwiek in beeld
Wat mensen over de koperwiek willen weten
Hoeveel koperwieken zijn er eigenlijk?
Alleen al in Europa naar schatting 26 tot 40 miljoen, ongeveer 40 procent van het totaal. Omdat de soort dicht bij de grens van een snelle daling zit, staat hij uit voorzorg als gevoelig op de Rode Lijst van de IUCN.
Waar maakt een koperwiek zijn nest?
In een struik of gewoon op de grond. Er komen vier tot zes eieren in, die na 12 à 13 dagen uitkomen. Twaalf tot vijftien dagen later vliegen de jongen uit, maar ze blijven daarna nog zo'n veertien dagen van hun ouders afhankelijk.
Wat betekent Turdus iliacus?
Het is Latijn: turdus is 'lijster' en het tweede deel komt van ile, 'flank'. De naam wijst dus naar precies het kenmerk waaraan je hem in het veld herkent.