In november is een vinkenman stil. Pas tegen het voorjaar zet hij zijn krachtige lied in, vanaf een tak waar iedereen hem ziet. Deze soort uit de vinkachtigen is in Nederland en België in elke maand te vinden, alleen niet in elke maand te horen.
Van een stille novembermaand naar het volle broedseizoen
Wanneer vinken in bosrijke streken gaan broeden, hangt af van de voorjaarstemperatuur. In het zuidwesten van Europa begint het vroeger, in het noordoosten later; in Groot-Brittannië valt het meeste leggen tussen eind april en half juni.
Na het broeden vervangen volwassen vogels hun complete verenkleed, een rui van ongeveer tien weken. In herfst en winter zie je vinken vooral in losse groepen op open land.
Twee of drie liedjes per man, en elke streek een eigen accent
Een mannetje zingt meestal twee of drie verschillende zangtypes, en per regio bestaan dialecten. Twee vinken uit verschillende streken klinken dus niet per se hetzelfde.
Dat lied is aangeleerd. De Britse gedragsbioloog William Thorpe liet zien dat een jong dat in een bepaalde periode na het uitkomen geen volwassen man hoort, het nooit goed onder de knie krijgt.
Daarnaast gebruikt de vink twee tot acht roepen. Het vluchtroepje 'tupe' klinkt het hele jaar, terwijl 'siep', 'ksiep' en 'tsjirp' bij het broedseizoen horen.
Wie blijft en wie vertrekt als het kouder wordt
De vink trekt maar gedeeltelijk. Vogels uit mildere streken blijven, broedvogels uit het koude noorden overwinteren verder zuidelijk.
Zijn wetenschappelijke naam coelebs betekent 'ongetrouwd'. Linnaeus merkte op dat in de Zweedse winter alleen de vrouwtjes wegtrokken, via België naar Italië.
Buiten het broedseizoen vormen vinken losse groepen, soms samen met kepen.
Witte vleugelbanden die je in elk kleed terugziet
Het mannetje heeft een blauwgrijze kruin en nek, een bruin zadel op de rug en roestrode wangen en borst die naar de buik toe roomroze worden. Het vrouwtje is grijsbruin en veel doffer; jongen lijken op haar.
Beide seksen tonen twee opvallende witte vleugelbanden en witte buitenste staartveren. Dat zie je ook als een vink wegvliegt.
Nieuwe veren hebben in de herfst een bruinige rand, die in de loop van de winter afslijt. Daardoor komt in het voorjaar de felle kleur vrij, en de snavel van de man kleurt dan van bleekgrijs naar blauwgrijs.
Zaad van de grond in de winter, rupsen voor de jongen
Buiten het broedseizoen eet de vink vooral zaden en ander plantaardig voer dat hij van de grond pikt, vaak in grote groepen op akkers en open land. Rechtstreeks van een plant plukken doet hij zelden.
In het broedseizoen schakelt hij over op ongewervelden, vooral rupsen die bladeren kaal vreten. Hij zoekt dan in de bomen en vangt soms een insect in een korte uitval.
De jongen krijgen alleen dierlijk voer: rupsen, bladluizen, oorwormen, spinnen en keverlarven.
Zangseizoen in voorjaar en zomer, stilte in november
Vinken zijn hier het hele jaar, maar het lied hoor je vooral van het vroege voorjaar tot in de zomer. Daarna gaat het om rui, groepsvorming en zoeken naar zaad.
Vink van dichtbij
Vinken: volkssport, volksweer en vreemde poten
Wat is vinkenzetting?
Een oude volkssport in België. Mannetjesvinken nemen het tegen elkaar op, en de vogel die in een uur de meeste roepen laat horen, wint. In sommige Europese landen is de vink nog altijd een geliefde kooivogel.
Voorspelt het 'oe-wiet' van de vink regen?
In de volksmond heet het de regenroep. Recent onderzoek zet daar vraagtekens bij: de roep valt beter samen met een roofdier in de buurt van zingende mannetjes, vooral als er vrouwtjes zijn.
Wat zijn die knobbels aan de poten van sommige vinken?
Wratachtige gezwellen, veroorzaakt door een papillomavirus. Ze variëren van een knobbeltje op een teen tot een grote woekering over poot en voet. Het komt weinig voor: in een Nederlands onderzoek uit 1973 hadden 330 van ongeveer 25.000 gecontroleerde vinken er last van.