Weinig vogels laten zich in een woonwijk zo vaak horen als de ekster. Zijn ratelende roep klinkt het hele jaar door, want hij blijft dicht bij zijn territorium. Als lid van de kraaienfamilie hoort hij bij de slimste vogels die er zijn: hij herkent zichzelf in een spiegel.
Ratelen, keffen en sissen
Wat je van de ekster kent, is een roep en geen lied: een verstikt, ratelend 'tsjak-tsjak', soms kort, soms vier keer of vaker achter elkaar. In het Engels deed dat geluid ooit denken aan geroddel, en daar komt de 'mag' in magpie vandaan.
Jonge eksters ratelen ook, maar ze hebben daarnaast een hoog 'wiek wiek', een beetje als een klein blaffend hondje. Verder kunnen jong en oud een nauwelijks hoorbaar gesis maken.
Meer dan de helft is staart
Een volwassen ekster meet 44 tot 46 centimeter, en ruim de helft daarvan is staart. Kop, hals en borst zijn zwart met een groene en paarse glans. Buik en schouders zijn spierwit.
Spreidt hij de vleugels, dan zie je ook wit op de handpennen. Het vrouwtje is iets kleiner maar verder gelijk. Jonge vogels missen eerst de glans en hebben een kortere staart.
Altijd in de buurt van mensen
Eksters houden van open land met hier en daar een boom; kale vlaktes en dichte bossen mijden ze. In parken en tuinen van buitenwijken broeden ze soms dicht op elkaar, en ook vlak bij het stadscentrum kom je ze tegen.
In de winter blijven ze dicht bij hun broedplek. 's Avonds zoeken ze dan in groepen een gezamenlijke slaapplaats, soms samen met spreeuwen, lijsters, duiven en kauwen.
Van eikels tot eieren uit andermans nest
Op het menu staat bijna alles: insecten, kleine zoogdieren, aas, etensresten, graan en eikels. Ook eieren en jongen van andere vogels gaan erin, vooral van kleine zangvogels.
Dat bezorgt de ekster een slechte naam. Toch vond onderzoek geen bewijs dat hij de zangvogelstand als geheel omlaag haalt, en een andere studie zag zangvogels juist toenemen waar veel eksters zitten. Eten verstoppen voor later lukt hem ook, seizoenen lang.
Een koepel van doorntakken, soms van metalen pinnen
Bij de balts zet het mannetje zijn kopveren op en vouwt hij zijn staart als een waaier open. Hij roept daarbij zacht, heel anders dan het bekende geratel. Een paar blijft vaak jaren samen, in hetzelfde territorium.
Het nest zit hoog in een boom, vastgezet in een vork. Het is een stevige kom van takken en modder, met daarover een losse koepel van stekelige twijgen en één goed verborgen ingang.
In Antwerpen vonden biologen een nest waarin 1500 metalen pinnen tegen vogels waren verwerkt; het staat nu in de collectie van Naturalis. De eieren komen in april, en het vrouwtje broedt ze 21 tot 22 dagen uit terwijl het mannetje haar voert.
Het eksterjaar in Nederland en België
Eksters zijn het hele jaar te horen. In het voorjaar wordt het drukker met balts en nestbouw; de eieren liggen meestal in april.
Zo ziet een Ekster eruit
Bijgeloof en feiten over eksters
Stelen eksters echt glimmende dingen?
Dat idee zit diep in Europese volksverhalen en leverde zelfs Rossini's opera La gazza ladra en een Kuifje-album op. Recent onderzoek zet er juist vraagtekens bij.
Hoeveel jonge eksters halen hun eerste verjaardag?
Bij Sheffield haalde maar 22 procent van de uitgevlogen jongen het tweede levensjaar. Wie dat overleeft, wordt gemiddeld 3,7 jaar. Het record staat op 21 jaar en 8 maanden, voor een vogel uit de buurt van Coventry.