Wie een gazon heeft, kent het: een donkere vogel die rent, stilstaat, kijkt en dan een worm uit de grond trekt. Nergens broedt de merel zo dicht op elkaar als in de tuin, met tot 7,3 paar per hectare. In bos is dat ongeveer een tiende daarvan.
Rennen, buigen, staart omlaag: zo bewaakt een merel zijn gazon
Een mannetje verjaagt rivalen met een kort sprintje. Daarna heft hij de kop en buigt hem weer, met de staart tegelijk omlaag. Echte gevechten duren meestal kort.
Ook vrouwtjes vechten in het voorjaar, om een goede nestplek. Dat gebeurt minder vaak, maar dan gaat het er harder aan toe.
De snavel speelt mee. Een territoriumhouder reageert het felst op een oranje snavel, minder op een gele en het minst op de bruine van een eerstejaars man.
Zolang er in de winter eten is, blijven man en vrouw in het gebied, elk in een eigen deel.
Een fluitlied in het voorjaar en een autoalarm als imitatie
Bij zacht weer begint een jong mannetje soms al eind januari te zingen. De oudere mannetjes volgen eind maart.
De echte zangtijd loopt van maart tot juni, soms tot begin juli. In de winter zingen merels zachtjes voor zichzelf, zodat je alleen in september en oktober nooit zang hoort.
Merels nemen geluiden uit hun omgeving over: de zang van andere vogels, gefluit en zelfs autoalarmen. Voor een roofvogel in de lucht hebben ze een dun, hoog 'siii' dat in het groen snel uitdooft en moeilijk te plaatsen is.
Wormen zoeken op zicht en op gehoor
Een merel eet van alles: insecten, regenwormen, zaden en bessen. Hij zoekt vooral op de grond, rennend en huppend, steeds afgewisseld met stilstaan.
Wormen vindt hij meestal door te kijken, soms ook door te luisteren. In bladafval woelt hij naar ander klein grut.
Af en toe valt er een kikkertje, hagedis of heel soms een klein zoogdier ten prooi.
Een kom van gras en modder in klimop of hulst
Het paar zoekt een plek in klimop, hulst, meidoorn, kamperfoelie of vuurdoorn, soms op een richel in een schuur. Het vrouwtje bouwt in haar eentje een komvormig nest van gras en blad, aan elkaar gekit met modder.
Ze legt blauwgroene eieren met roodbruine vlekken. Het nest zit vaak slecht verstopt, en veel broedpogingen mislukken door rovers; katten zijn bij huizen de grootste vijand. Dat eieren aan de ekster of gaai verloren gaan, drukt de stand volgens onderzoek nauwelijks.
Uitgevlogen jongen lopen tot drie weken bedelend achter hun ouders aan. Begint het vrouwtje aan een volgend nest, dan voert het mannetje ze alleen.
Niet elke merel is zwart
Het mannetje is glanzend zwart, met een oranjegele snavel en een gele oogring. In de winter wordt die snavel iets donkerder.
Het vrouwtje is roetbruin, met een lichtere keel en een vaag gevlekte borst. Jongen hebben lichte vlekjes op de rug, en de allerjongste ook op de borst.
Een eerstejaars man lijkt al op een volwassen exemplaar, maar heeft een donkere snavel, een zwakkere oogring en bruine vleugels bij een zwart lijf. Als echte lijster heeft de merel verder een ronde kop en een lange staart.
Zangtijd van eind januari tot begin juli
Merels zitten hier het hele jaar. Noordelijke vogels trekken in de winter zuidwaarts; merels die in Schotland zijn geringd, zijn onder meer in België en Nederland teruggevonden.
Foto's van de Merel
Beflijster en spreeuw: twee dubbelgangers van de merel
In Europa zijn er twee soorten waarmee een merel soms wordt verward.
Spreeuw
Een kortere staart, een scherpe, puntige snavel en een gedrongen, rond lijf. Het zwart glanst paars of groen en zit, vooral in de winter, vol witte stippen.
Merels: slaap, ziekte en de koekoek
Kan een merel half slapen?
Ja. Een merel kan één hersenhelft laten rusten terwijl de andere wakker blijft. Zo rust hij uit op plekken met veel rovers of tijdens lange trekvluchten, en blijft hij toch op zijn hoede.
Wat doet het usutuvirus met merels?
Dit virus wordt door muggen overgedragen en heeft het aantal merels in Europa flink doen dalen. Het werd in 1996 in Italië vastgesteld en bereikte later onder meer Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.
Legt de koekoek eieren bij de merel?
Heel zelden. Merels herkennen de volwassen koekoek en weigeren eieren die niet op de hunne lijken. In het Verenigd Koninkrijk zaten in maar drie van 59.770 onderzochte nesten koekoekseieren.