Een schel 'wieka-wieka-wieka' boven een nat weiland is vaak het eerste wat je van de grutto merkt. Deze steltloper met lange poten en een lange snavel broedt in natte graslanden, venen en moerassen. Het gaat hem wereldwijd niet goed: de IUCN zet hem sinds 2006 op 'gevoelig'.
Een roep in rijtjes: zo klinkt de grutto
Het geluid dat je het vaakst opvangt, is een luide, schelle reeks: 'wieka-wieka-wieka'. De Engelse naam godwit duikt rond 1416 op en zou die roep nadoen.
In het voorjaar komt er beweging bij. Mannetjes zonder partner houden een tijdelijk territorium en maken baltsvluchten om een vrouwtje te lokken.
Oranje hals in de zomer, grijsbruin in de winter
In broedkleed zijn kop, hals en borst oranje. Het mannetje draagt die kleur feller en over een groter deel van het lijf. In de winter zijn beide egaal bruingrijs, ook op de rug.
Vliegt hij op, dan zie je meteen de brede zwart-witte vleugelstreep en de witte stuit. Op de grond lijkt hij veel op de rosse grutto. Let dan op de langere, rechtere snavel en de hogere poten.
Van veenweide tot bietenakker
Van oorsprong broedt de grutto in venen langs rivieren, in hoogvenen en aan overstroomde meeroevers. Een groot deel van de Europese vogels zit nu op vochtig laag grasland, met gras tot ongeveer een halve meter hoog.
In Nederland en Duitsland broeden sommige paren zelfs op akkers met bieten, aardappels of rogge. Na het broeden zoeken ze slikkige riviermondingen op. Zie je er een ver van de kust op zoet water, dan is het eerder deze soort dan zijn kustneef.
Prikken met de kop onder water
Op het menu staan vooral kleine ongewervelde dieren: kevers, vliegen, sprinkhanen, libellen, rupsen, wormen en weekdieren. Soms neemt hij viseitjes, kikkerdril of kikkervisjes. In de winter en op trek eet hij ook waterplanten.
In het water steekt hij zijn snavel razendsnel in de bodem, tot 36 keer per minuut. Vaak gaat de hele kop daarbij kopje-onder. Op het land prikt hij in zachte grond of pikt hij iets van het oppervlak.
Een kuiltje in kort gras en kuikens die meteen lopen
Grutto's broeden in losse kolonies. Het nest is een ondiep kuiltje op de grond, meestal in laag gras. De broedende ouder trekt soms wat planten over de eieren.
Er komt één legsel per jaar, met drie tot zes olijfgroene tot donkerbruine eieren. Beide ouders broeden, en rond het nest verjagen ze andere grutto's binnen 30 tot 50 meter. Een warm voorjaar levert gemiddeld meer jongen op.
Wanneer je grutto's hoort in de Lage Landen
Het drukst is het in het voorjaar, als de vogels op de graslanden eten en broeden. Daarna schuiven ze op naar de kust. In de winter zie je vooral IJslandse grutto's.
Grutto van dichtbij
Grutto: leeftijd, overwinteren en jacht
Hoe oud kan een grutto worden?
De oudste bekende was in november 2025 29 jaar en 2 maanden. Die IJslandse vogel kreeg in 1996 als jong een kleurring in Engeland en werd daarna 91 keer teruggezien. Onderzoek in Nederland liet zien dat ruim een derde van de jongen het eerste levensjaar niet haalt.
Waar overwinteren onze grutto's?
West-Europese broedvogels vliegen via Marokko door naar Senegal en Guinee-Bissau. Jonge vogels blijven na hun eerste winter in Afrika en keren pas op tweejarige leeftijd terug. In de winter verblijven hier vooral IJslandse grutto's, met een kortere snavel en meer roestrood tot op de buik.
Wordt de grutto nog bejaagd?
In Europa alleen nog in Frankrijk, waar jaarlijks 6.000 tot 8.000 vogels worden geschoten. Dat zet extra druk op de West-Europese populatie. De Europese Commissie heeft daarom een beheerplan voor de soort.