In maart klinkt boven de bosrand vaak een lang, klaaglijk 'pieeuw'. Meestal zit daar een buizerd achter, de algemeenste dagroofvogel van Europa en een bekende vertegenwoordiger van de familie van haviken en arenden.
Eén basisroep, zes stemmingen
De hoofdroep is een klaaglijk, ver dragend 'pieeuw' of 'pieee-oe'. Hij dient om contact te houden en klinkt opgewonden tijdens baltsvluchten.
Let op hoe die roep verandert. Bij ruzie wordt hij scherper en helderder, achter een indringer aan lang en golvend. Nadert iemand het nest, dan klinkt een soort gekef; bij echt alarm een korte, explosieve kreet.
Daarnaast heeft hij een miauwend geluid, als van een kat, dat hij vaak herhaalt, vliegend of zittend. Jonge buizerds roepen valser dan hun ouders.
Geen twee buizerds dragen hetzelfde pak
Een buizerd is compact gebouwd, met een ronde kop, vrij lange vleugels en een korte staart. Vrouwtjes zijn iets groter dan mannetjes en wegen gemiddeld zo'n 15 procent meer.
Het kleed loopt uiteen van bijna zwartbruin tot grotendeels wit. Veel vogels dragen een lichte U over de borst. Van onderen zie je in de vlucht een donkere achterrand aan de vleugels. Van boven valt de brede donkere band vlak voor de staartpunt op.
Jonge vogels hebben een lichter oog en lengtestrepen op de buik in plaats van dwarsbandjes. Volgens een Europees onderzoek over 2000–2022 worden de uitersten zeldzamer: minder heel lichte en heel donkere vogels, meer tussenvormen. Waarom, is nog onbekend.
Waar het bos ophoudt en het grasland begint
De buizerd woont op de overgang van bos naar open land: een bosrand, een bosje of een windsingel naast weilanden en akkers. Ook buitenwijken met parken en grote tuinen gebruikt hij, zeker met boerenland in de buurt. Sterke verstedelijking verdraagt hij slecht.
Een vaste bewoner zit soms meer dan de helft van de dag stil. Kijk dus naar boomtoppen, kale takken, telefoonpalen en hekpalen. Buiten het broedseizoen lopen er soms 15 tot 30 tegelijk op één grote akker, vooral jonge vogels.
Veldmuis bovenaan, konijn vlak erachter
In een groot Nederlands onderzoek met ruim 6600 prooien was de veldmuis het vaakst gevangen dier, goed voor bijna een vijfde. Konijnen volgden op een haar na en leverden zelfs het meeste vlees op het nest.
Meestal laat hij zich vanaf een uitkijkpost rustig op de grond zakken; een snoekduik van grote hoogte past niet bij hem. Ook molshopen houdt hij in de gaten, en zodra er een mol bovenkomt, duikt hij erop.
Jonge buizerds pikken vaker regenwormen, kevers en rupsen. In magere wintermaanden eet hij aas, en in Nederland is hij een paar keer betrapt op vis.
Een takkenhoop die met de jaren groeit
Het nest is een forse bult takken, vaak met heide erin, meestal 1 tot 1,2 meter breed. Na jaren hergebruik kan het boven de 1,5 meter uitkomen en meer dan 200 kilo wegen.
Een paar heeft vaak twee tot vier nesten in zijn terrein. In prooirijke landbouwgebieden in Nederland zijn zelfs enkele grondnesten aangetroffen.
Het broedseizoen loopt meestal van maart tot juli. De eieren zijn wit, soms met losse roodbruine vlekjes, en het vrouwtje broedt het meest. De jongen vliegen uit na 43 tot 54 dagen en staan 6 tot 8 weken later op eigen benen.
Roepen in elk seizoen, baltsen in het voorjaar
Buizerds die niet wegtrekken, roepen het hele jaar door; trekvogels doen dat alleen in het broedseizoen. In het voorjaar komen daar de baltsvluchten bij, in de zomer de valse roepen van de jongen.
Zo ziet een Buizerd eruit
Buizerds geteld en gevolgd
Hoeveel buizerds zijn er in Europa?
Voorzichtige schattingen komen uit op minstens 700.000 paren. Dat is ruim twee keer zoveel als de nummer twee, de sperwer, met meer dan 340.000 paren.
Trekken buizerds 's winters weg?
De meeste volwassen vogels in Midden-Europa blijven het hele jaar in hun gebied. Scandinavische buizerds trekken vaker; bij Falsterbo in Zuid-Zweden zijn er tot 41.000 geteld.