Op een herfstdag kan de lucht ineens vol trompetgeluid hangen. Dan trekken kraanvogels over, in lange V's op weg naar Spanje en Portugal. Een kleine groep blijft hier en broedt in rustige, natte moerasbossen en venen.
Doortrek in voor- en najaar, een handvol paren in de zomer
De beste kans heb je tijdens de trek. In de broedgebieden vertrekken kraanvogels van augustus tot oktober en komen ze tussen maart en mei terug. Nederland is onderweg een belangrijke pleisterplaats, net als Zweden en Duitsland.
Op zulke rustplaatsen kunnen in de herfst duizenden vogels op één dag neerstrijken. Als broedvogel was de soort hier eeuwenlang verdwenen. In 2001 kwam hij terug, en in 2020 broedden er ongeveer 40 paren.
Trompetteren dat je van ver hoort
De roep is luid, scherp en klinkt als een trompet. Kraanvogels laten hem horen in de vlucht en tijdens de balts. Op grote afstand pik je hem nog op.
Paren roepen in het voorjaar samen. Het vrouwtje steekt de kop omhoog en laat een hoge toon horen; het mannetje volgt met een langere schreeuw. Daarbij hoort een dans met sprongen, buigingen en pirouettes, die je bijna het hele jaar kunt zien.
Van de noordelijke bossen naar Spanje, met een tussenstop
De grootste aantallen broeden in Rusland, Finland en Zweden. Europese kraanvogels overwinteren vooral in Spanje, Portugal en Noord-Afrika, een deel ook in Frankrijk. Op trek vliegen groepen tot 400 vogels samen, soms op 10.000 meter hoogte.
Jonge en niet-broedende vogels vertrekken in de herfst meestal het eerst. In zachte winters blijven er ook in Noordwest-Europa een paar hangen. Onderweg mengen ze zich soms tussen kolganzen en rietganzen.
Leigrijs, met een rode kruin en een witte wangstreep
Een volwassen kraanvogel is leigrijs, op de rug het donkerst. Voorhoofd en teugel zijn zwartachtig, op de kruin zit een kale rode plek. Een witte streep loopt van achter het oog naar de bovenrug.
De grote dekveren hangen als een losse pluim naar beneden. De handpennen en de punt van de staart zijn zwart. Jonge vogels missen die pluim en het halspatroon; hun kruin is bevederd en hun veren hebben geelbruine randjes.
Wortels, knollen en achtergebleven graan
Kraanvogels eten vooral plantaardig: wortels, knollen, stengels, bladeren, zaden en bessen. In de zomer wordt dierlijk voedsel belangrijker, zeker als de ouders jongen voeren. Dan vangen ze insecten, slakken, wormen, kikkers en muizen.
In de winter zoeken ze op geoogste akkers naar gemorst graan. Daarmee helpen ze de boer eerder dan dat ze schade doen. Eten doen ze altijd in kleine groepen: paren, families of wintertroepen.
Twee piekmomenten: vroeg voorjaar en herfst
Rond maart en in oktober trekken de grote groepen door. Daartussen zie je vooral de paar tientallen broedparen, en in zachte winters een enkele blijver.
Foto's van de Kraanvogel
Vragen over vijanden, leeftijd en de rui
Heeft de kraanvogel natuurlijke vijanden?
Volwassen vogels hebben er weinig. Grote arenden zoals de zeearend kunnen gevaarlijk zijn, maar een kraanvogel vecht terug met snavel en poten. De eieren zijn kwetsbaarder: de zwarte kraai steelt ze soms met een afleidingstruc.
Welke leeftijd halen kraanvogels in het wild?
Vrije vogels leven korter dan die in gevangenschap, waar 43 jaar is gehaald. Succesvolle broedvogels worden gemiddeld zo'n 12 jaar. Bij de geboorte ligt de levensverwachting rond de 5 jaar.
Kunnen kraanvogels een tijd niet vliegen?
Ja. Tijdens de rui na het broeden ruien de ouders zo grondig dat ze 5 tot 6 weken aan de grond blijven. Ze hebben dan ondiep water of hoog riet nodig om zich te verbergen.