Langs de snelweg hangt een kleine roofvogel stil in de wind, kop omlaag, vleugels in beweging. Zo jaagt de torenvalk, naast sperwer en buizerd een van de roofvogels die je in Europa het vaakst ziet. Als lid van de valkenfamilie is hij groter dan de meeste zangvogels, maar klein naast andere jagers.
Drie manieren om een muis te verschalken
Het bekendst is het bidden. Tien tot twintig meter boven de grond blijft de valk op één plek hangen. Hij vliegt daarbij tegen de wind in, of laat zich dragen door lucht die langs een helling opstijgt. Ziet hij iets bewegen, dan volgt een korte, steile duik. Een slechtvalk doet het anders en stoot van grote hoogte neer.
Bermen langs wegen en snelwegen zijn geliefde jachtterreinen, omdat daar veel prooi leeft. Verder jaagt hij in open land: akkers, heide, struikgewas en moeras. Ook loert hij vanaf een lage uitkijkpost, of scheert hij laag over de grond.
Oude namen gaan vaak over dat bidden: windhover in Engeland, 'kleine bidder' in de Punjab.
Een schelle naam en een korte roep
Over zijn vlucht valt meer te vertellen dan over zijn stem. Het geluid zit wel in zijn naam: tinnunculus komt van tinnulus, Latijn voor schel. Het Engelse kestrel gaat via het Franse crécerelle terug op een belletje dat melaatsen gebruikten.
Zijn roep is een reeks 'kie-kie-kie'. Bij de kleine torenvalk klinkt het rauwer, als 'tsjee-tsjee-tsjee', en vogelaars gebruiken dat verschil om de twee uit elkaar te houden.
Vier tot acht woelmuizen per dag
Bijna al zijn prooien zijn zo groot als een muis. Woelmuizen, spitsmuizen en echte muizen leveren drie kwart of meer van zijn kost. Per dag heeft hij het equivalent van vier tot acht woelmuizen nodig, al naar gelang het seizoen en hoeveel hij bidt.
Soms vangt hij er een paar achter elkaar en legt hij er een opzij voor later. Kleine vogels worden pas belangrijk in de zomer, als er veel onervaren jongen rondvliegen.
Hij kan bijna-ultraviolet licht zien. Lang werd gedacht dat hij zo de urinesporen van knaagdieren zag oplichten, maar later onderzoek maakt dat onwaarschijnlijk.
Nestelen in een muurnis, een rotsspleet of een oud kraaiennest
Als holtebroeder kiest hij een gat in een rotswand, een boom of een gebouw. In de bebouwde kom zit het nest vaak op een gebouw, en ook oude nesten van kraaiachtigen neemt hij over.
In april of mei komen er drie tot zeven eieren, rijk bespikkeld met bruin. Man en vrouw wisselen elkaar af op het nest, ongeveer een maand lang. Na het uitkomen jagen ze allebei, maar alleen het vrouwtje scheurt de prooi in hapklare stukjes voor de jongen.
Hoe goed een jaar uitpakt, hangt sterk af van het aantal woelmuizen. Na het uitvliegen blijft het gezin nog een paar weken bij elkaar, zodat de jongen leren jagen.
Grijze kop voor hem, gebandeerde bruine staart voor haar
Beide seksen zijn licht kastanjebruin met zwarte spikkels op de rug en lichtbruin met smalle strepen eronder. Opvallend zijn de zwarte baardstreep en de lange vleugels en staart.
Het mannetje is minder gevlekt en heeft een blauwgrijze kop en staart. Bij het vrouwtje is de staart bruin met zwarte bandjes. Allebei dragen ze een zwarte eindband met een smal wit randje.
Snavelbasis, poten en een ringetje om het oog zijn felgeel. Een jonge torenvalk draagt het kleed van het vrouwtje, alleen breder gestreept en met bleker geel.
Eieren in april of mei, jongen in de zomer
Een torenvalk kun je hier in elk seizoen tegenkomen. In het voorjaar beginnen ze te broeden, en in de zomer vliegen er jonge vogels rond die nog met hun ouders optrekken.
Kijk goed: de Torenvalk
Andere kleine roofvogels boven het veld
Een lange staart hebben er meer. Kijk naar de vleugels, de kop en hoe de vogel jaagt.
Sperwer
Ook een lange staart, maar korte, brede vleugels om tussen bomen te manoeuvreren. Hij valt aan uit een schuilplek, bijvoorbeeld achter een haag of in een bosje.
Slechtvalk
Een stuk zwaarder gebouwd en kraaigroot, met een zwarte kop boven een blauwgrijze rug en een gestreepte witte buik.
Over overleven en gif
Wordt een torenvalk vaak ouder dan twee jaar?
Nee, de meeste sterven daarvoor, en in het eerste jaar kan tot 70 procent omkomen. Wie het wel redt, kan 16 jaar of ouder worden. Eén vogel werd bijna 24.
Waarom leed de torenvalk minder onder bestrijdingsmiddelen dan andere roofvogels?
Ook hij had halverwege de twintigste eeuw last van organochloorverbindingen. Maar onder gunstige omstandigheden kan hij zich snel vermenigvuldigen, en daardoor werd hij minder hard getroffen.