Overdag zit een bosuil vaak roerloos op een tak tegen de stam, goed weggedoken. Met zijn grote ronde kop en dikke lijf is hij de gezette uil van loofbos, park en kerkhof. In België en Nederland heeft hij zijn gebied uitgebreid.
Een kop als een bal, zonder pluimen
Kijk eerst naar de kop. Die is groot en rond, zonder oorpluimen, en de donkerbruine ogen staan in een vrij effen gezichtssluier. De buik is licht met donkere lengtestrepen.
De bovenkant is roodbruin of grijsbruin, en tussenvormen komen ook voor. In het vochtige westen van Europa overheersen bruine vogels. Oostelijker worden grijze talrijker, en in het hoge noorden zijn ze allemaal koud grijs.
Een vrouwtje is maar 5 procent langer dan een mannetje, maar ruim een kwart zwaarder. Hij glijdt lang op ronde vleugels, met weinig slagen en meestal vrij hoog. Opstijgen gaat traag en zwaar.
Ransuil en kerkuil: twee nachtgenoten met een ander gezicht
De ransuil is slanker, heeft oorpluimen en oranje ogen, en weegt vaak maar half zoveel. In de vlucht toont de bosuil duidelijk gespreide vingers aan de vleugelpunt, de ransuil eerder recht afgesneden vleugels.
Een kerkuil is veel bleker, met een wit hartvormig gezicht en zwarte ogen. Let wel op met het geluid: een van zijn roepen, een soort 'kie-jak', doet sterk aan de bosuil denken.
Wat Shakespeare voor één roep hield, is een duet
Het vrouwtje roept een schel 'kie-wiek'. Het mannetje zingt een bevend 'hoe… ho, ho, hoe-hoe-hoe-hoe'. Het klassieke uilengeluid uit gedichten is in werkelijkheid vraag en antwoord tussen die twee.
Mannetjes roepen in elk seizoen meer dan vrouwtjes. Het meeste hoor je als er eieren liggen en vlak na het broedseizoen.
Je kunt hem nadoen door in je gevouwen handen te blazen, tussen licht gespreide duimen. In het Engelse Cambridgeshire kwam er bij 94 procent van de pogingen binnen een halfuur antwoord. Mannetjes met veel bloedparasieten antwoordden met minder hoge tonen.
Loofbos bij het water, of een stil kerkhof
Hij woont in loof- en gemengd bos, soms in oudere naaldbossen, het liefst met water in de buurt. Via begraafplaatsen, tuinen en parken drong hij ook steden binnen, tot in het centrum van Londen.
Nachtelijk lawaai bevalt hem niet: drukke, luidruchtige plekken mijdt hij vaker. In Ierland ontbreekt hij, waarschijnlijk door concurrentie van de ransuil. Waar hij zich in bebouwing vestigt, verdringt hij vaak de kerkuil uit zijn gebouwen.
Een boomholte, en ouders die van geen wijken weten
Meestal broedt hij in een holle boom. Een oud eksternest, een eekhoornnest, een gat in een gebouw of een nestkast voldoet ook. Bijna altijd broedt het vrouwtje alleen, zo'n 30 dagen.
De jongen verlaten het nest vaak tot tien dagen voordat ze kunnen vliegen en verstoppen zich op takken vlakbij. Wie dan te dichtbij komt, loopt risico. Natuurfotograaf Eric Hosking verloor in 1937 bij een nest zijn linkeroog.
Van augustus tot november trekken de jonge uilen weg, om ergens anders een terrein te veroveren. Vinden ze er geen, dan verhongeren ze meestal. Soms bouwen kauwen hun nest bovenop een broedende bosuil, wat moeder en jongen dan niet overleven.
Nooit helemaal stil: terreinkeuze in de herfst, eieren in het vroege voorjaar
Een bosuil trekt niet weg en roept in Nederland en België dus het jaar door. In de vroege herfst bepalen ze hun terrein, dat ze de hele winter verdedigen. Tijdens het broeden en vlak daarna roepen ze het meest.
Bosuil in beeld
Pluimen, hartgezicht of reuzenformaat
Kop en ogen beslissen bijna altijd.
Ransuil
Slanker, met oorpluimen en oranje ogen. Vaak half zo zwaar, en met rechter afgesneden vleugelpunten in de vlucht.
Kerkuil
Bleek, met een wit hartvormig gezicht, zwarte ogen en bevederde poten die in de vlucht bungelen. Krijst, maar laat nooit een 'hoe' horen.
Oehoe
Dezelfde gedrongen bouw, maar veel groter, met forse poten en oorpluimen aan de rand van een hoekige kop.
Ogen, oren en regen
Ziet een bosuil in het donker veel beter dan een mens?
Minder dan vaak wordt beweerd. Zijn netvlies is niet gevoeliger dan het onze en zijn gezichtsscherpte ligt maar iets hoger. Het verschil zit in de bouw van het grote, buisvormige oog en vooral in zijn gehoor, dat tien keer beter is.
Waarom heeft een bosuil het moeilijk bij lang regenweer?
Het getik van de druppels overstemt het zachte geritsel van muizen in het gras. Bij langdurig nat weer kan hij daardoor niet goed jagen en zelfs verhongeren.