Een kauw is zelden alleen. Deze kleine kraaiachtige leeft in groepen met een strakke rangorde, en een paar blijft het hele leven samen. Je ziet ze in dorpen, steden en tuinen, maar ook op akkers, aan kustkliffen en in open bos.
Een pikorde waarin het vrouwtje de rang van haar partner krijgt
Konrad Lorenz volgde een groep kauwen rond zijn huis in Oostenrijk en zag een vaste pikorde. Wie hoog staat, gaat voor bij voer en slaapplek. Een paar deelt één rang: koppelt een vrouwtje met een hoge man, dan stijgt zij meteen mee.
Ongepaarde vrouwtjes staan onderaan en komen het laatst aan eten en beschutting. De rangorde wordt uitgevochten met dreighoudingen. Een kauw met de snavel omhoog en gladde veren wil zich bij een etende groep voegen; met de snavel omlaag en opgezette nekveren daagt hij uit.
In de herfst groeien de groepen. In het Zweedse Uppsala telde men er ooit 40.000 op één winterslaapplaats. In Noordwest-Engeland zoeken ze voedsel samen met spreeuwen, kieviten en stormmeeuwen.
Een kletskous met een eigen woord voor voer
Kauwen zijn praatgraag. De hoofdroep, vaak in de vlucht, is een metalig 'kjak-kjak' om contact te houden. Roept een volwassen vogel zijn jongen, of biedt een man zijn partner iets aan, dan klinkt een 'kiauw'.
Het vrouwtje antwoordt met een langgerekte versie als ze om voer bedelt. Tamme kauwen kun je zelfs leren menselijke woorden na te zeggen.
Alles omdraaien, alles proberen, en dan delen
Buiten de broedtijd bestaat zijn menu voor 84 procent uit plantaardig voedsel: gerst, tarwe, haver, onkruidzaad, vlierbessen, eikels en fruit. In de broedtijd draait het om insecten, zoals meikevers en larven van snuitkevers.
Hij springt naar vliegen boven koeienvlaaien. Soms rijdt hij mee op de rug van een schaap, op zoek naar teken en wol voor het nest. Krijgt hij de kans, dan plundert hij ook nesten van andere vogels.
Bijzonder is dat kauwen eten weggeven, ook buiten het eigen paar. Ze delen met verschillende groepsgenoten, los van geslacht of verwantschap, en geven meer van wat ze zelf lekker vinden.
Takken in de schoorsteen tot de holte vol zit
Een paar zoekt samen een beschutte holte: in een boom, een rotswand, een kerktoren of een schoorsteen. Ze laten takken in de spleet vallen tot er een platform ligt, en bouwen daarop het nest. Zo raakt een schoorsteen soms verstopt, of belandt het nest in de open haard.
In Nederland is gezien dat kauwen de bosuil van een nestplek verdrongen. Het vrouwtje broedt de lichtblauwe tot blauwgroene, gespikkelde eieren alleen uit. Ze begint al voor het laatste ei, zodat het jongste kuiken bij weinig voedsel vaak sterft.
Grijze nek en een bleek, bijna wit oog
Voor een kraaiachtige is hij klein, 34 tot 39 centimeter van snavelpunt tot staart. Het kleed is glanzend zwart, met lichtgrijze wangen en nek en een leigrijze buik. De snavel is kort en stevig.
Volwassen kauwen hebben een grijswit tot zilverwit oog. Bij jonge vogels is het eerst lichtblauw, dan bruinig, en rond de eerste verjaardag wordt het wit. In Nederland leeft de westelijke ondersoort, donkerder dan de andere en zonder witte rand aan de basis van de grijze nek.
Elke maand te horen, met grotere groepen in de herfst
Kauwen blijven hier het hele jaar. In het voorjaar draait alles om de nestholtes; vanaf de herfst worden de groepen en slaapplaatsen groter.
Kijk goed: de Kauw
Kauw, roek of zwarte kraai op hetzelfde weiland
Van dichtbij verraden de grijze nek en het lichte oog de kauw. In de lucht slaat hij sneller en dieper met de vleugels, die smallere punten hebben, en vliegt hij vaak in dichte groepen.
Roek
Groter (44–46 cm), met kale, witachtige huid rond de snavelbasis en een donkerbruin oog. Open akkers laat de kauw aan hem over; zelf zoekt hij een mix van bomen, gebouwen en open grond.
Kauwen, mensen en melkflessen
Waarom heet de kauw Coloeus monedula?
Linnaeus dacht dat de vogel graag muntjes oppikte en koos monedula, afgeleid van het Latijnse moneta, geld. Coloeus komt van het Oudgriekse woord voor kauw.
Zijn kauwen in de stad tammer dan buiten?
Ja. In bos en open veld houden ze afstand van mensen, in de stad zijn ze veel minder schuw. Vuilnisbakken, straten en tuinen bezoeken ze het liefst vroeg in de ochtend, als er nog weinig mensen zijn.
Pikken kauwen echt melkflessen open?
In Engeland leerden ze de foliedopjes open te pikken van flessen die op de stoep stonden. Omdat er Campylobacter op hun snavel kan zitten, kreeg men daar het advies opengepikte melk weg te gooien.