Een kievit met een nest gaat de strijd aan met alles wat te dichtbij komt, zelfs met paarden en koeien. In het broedseizoen roept hij bijna onophoudelijk boven het open boerenland. Buiten die tijd zie je hem vooral in grote troepen op akkers en wadplaten.
Tuimelen, duiken en de aanval kiezen
In het voorjaar voert het mannetje een wilde baltsvlucht uit. Hij tuimelt, zwenkt en duikt boven het land en roept daarbij aan één stuk door. De brede, ronde vleugels geven die vlucht iets onregelmatigs.
Nest en jongen worden fel verdedigd, tegen elke indringer. Een andere truc is afleiden: de vogel sleept een vleugel over de grond alsof die gebroken is en lokt een rover zo bij het nest vandaan.
In de winter wordt hij een groepsdier, met enorme troepen op akkers en wadplaten. Hij trekt vooral overdag, al blijven broedvogels uit de laaglanden van West-Europa het hele jaar.
Het schelle 'pie-wiet' en zijn varianten
De roep die je het vaakst hoort, is een luid en schel 'pie-wiet'. In het Engels leverde dat geluid de bijnamen peewit en tewit op.
Tijdens de baltsvlucht klinkt het voller en heser: 'pie-wiet, wit wit, iezze-wit'. Daarnaast maken kieviten piepende en miauwende geluidjes. In de broedtijd zijn ze het luidst.
Met één poot op de grond trommelen
Kieviten eten vooral insecten en andere kleine ongewervelde dieren. Een opvallende methode: met één poot roffelen ze op de grond tot er wormen naar boven komen.
Vaak zoeken ze samen met goudplevieren en kokmeeuwen naar eten. Die meeuwen pikken geregeld hun buit af, maar houden ook rovers op afstand. Schijnt de maan, dan eet de kievit graag 's nachts.
De jacht op het eerste kievitsei
De kievit broedt op akkers en andere plekken met lage begroeiing. In een kuiltje in de grond komen drie tot vier eieren.
In Friesland zoeken mensen al lang naar het eerste kievitsei van het jaar, en ook elders lopen regionale wedstrijden. Rapen is verboden; sinds 2006 mag je tussen 1 maart en 9 april alleen nog zoeken. In 2008 lag het eerste ei er op 3 maart in Eemnes, in 2009 op 8 maart in Krabbendijke.
Die eerste vondst valt de laatste eeuw steeds vroeger. Meer kunstmest en klimaatverandering laten het gras eerder groeien, en daar wacht de kievit op met leggen.
Zwart, wit en een groene glans
Een kievit is 28 tot 33 centimeter lang, met ronde vleugels en een kuif. Van ver lijkt hij zwart-wit, maar de rug glanst groen. Van alle kieviten heeft hij de kortste poten.
Mannetjes dragen een lange kuif en een zwarte kruin, keel en borst tegen een verder wit gezicht. Bij vrouwtjes en jongen is de kuif korter en de kop minder scherp getekend.
Wanneer je de kievit hoort en ziet
Het hele jaar aanwezig, maar het luidst in het broedseizoen; de eerste eieren liggen soms al begin maart. In de winter zie je vooral grote troepen.
Kievit in beeld
Kort gevraagd over de kievit
Waardoor loopt het aantal kieviten terug?
Vooral door intensieve landbouw: ruw grasland en gemengde bedrijven verdwijnen, en voorjaarsgewassen maken plaats voor gewassen die in de herfst worden gezaaid. Daarnaast verliezen veel nesten en kuikens het van rovers, vooral zoogdieren, zowel overdag als 's nachts. In Groot-Brittannië staat hij sinds 2009 op de rode lijst.
Is de kievit ergens nationale vogel?
Ja, in Ierland. Een commissie van de Irish Wildlife Conservancy koos hem daar in 1990. In het Iers heet hij pilibín, 'kleine Filips'.