Jaap Drupsteen verwerkte de steenuil in 1992 in zijn honderdguldenbiljet, als watermerk. Het is een uiltje van zo'n 22 centimeter dat op boerenland met heggen en bomen woont. Wegtrekken doet hij niet, dus elke maand biedt een kans.
Overdag op een paal, 's nachts aan het roepen
Een steenuil is deels een dagdier. Vaak zit hij overdag pal in het zicht op een uitkijkpunt. Waar veel mensen langskomen, raakt hij aan ze gewend en blijft hij gewoon zitten.
In het voorjaar is het terrein van het mannetje het grootst; dan wordt er gebaltst. Naarmate het broedseizoen in het late voorjaar dichterbij komt, laat hij zich 's nachts steeds vaker horen.
Na zo'n zeven weken kruipen de jongen uit hun holte, en een week of twee later vliegen ze. Van juli tot november ruien de ouders, het mannetje eerder dan het vrouwtje.
Een klagend 'kiew' en buren die hij aan hun stem kent
De gewone roep is een klaaglijk 'kiew, kiew'. Minder vaak fluit of trilt hij. In het broedseizoen worden de roepen gevarieerder, en een paar wisselt elkaar dan soms af.
Dringt er een vreemd mannetje binnen, dan vliegt de eigenaar hem roepend tegemoet en valt hij zo nodig met zijn klauwen aan. Een bekende buurman krijgt minder weerstand: steenuilen herkennen elkaar aan de stem.
Geen trekvogel: de winter is de zwaarste toets
Steenuilen trekken niet. Een paar blijft vaak het hele jaar samen, en die band kan duren tot een van beiden sterft. Jongen die uitzwermen, komen zelden verder dan zo'n 20 kilometer.
Daardoor moeten ze de winter ter plekke doorkomen. Strenge winters kosten veel vogels het leven, en 's nachts vallen er slachtoffers in het verkeer. In theorie haalt een steenuil 16 jaar, maar gemiddeld eerder een jaar of 3.
Plat koppie, gele ogen en een strenge frons
Hij is mollig en kortstaartig, en zijn kop is van boven plat. De gezichtssluier loopt boven de ogen recht af. Met witte 'wenkbrauwen' boven gele ogen kijkt hij daardoor altijd wat streng.
Van boven is hij bruin met witte spikkels, van onderen wit met bruine strepen. Jongen hebben een doffer kleed, zonder witte stippen op de kruin. Let ook op de lange poten en de verende vlucht, zoals spechten vliegen.
Naast een bosuil valt hij in het niets. Die grotere uil vermijdt hij ook, want bosuilen vangen kleinere uilen.
Kevers, regenwormen en een voorraadje muizen
Vanaf een hoge zitplaats duikt hij op wat klein is en beweegt. Soms rent hij zijn prooi achterna over de grond. Wat overblijft, verstopt hij in een gat als voorraad.
In braakballen vormden zoogdieren 20 tot 50 procent van het menu en insecten 24 tot 49 procent: kevers, vliegen, oorwormen, vlinders en vliesvleugeligen. Vogels pakt hij vooral in het broedseizoen, vaak net uitgevlogen jongen.
Een afwisselend landschap scheelt hem veel werk. Daar is zijn jachtgebied kleiner dan 2 hectare, in eentonig akkerland groter dan 12. Hoe groter het gebied, hoe langer de vluchten en hoe minder vaak hij bij het nest komt.
Een standvogel met een luidruchtig laat voorjaar
Van januari tot december kun je in Nederland en België een steenuil tegenkomen. Naar het late voorjaar toe roept hij 's nachts steeds vaker; buiten die weken valt hij vooral op doordat hij overdag zichtbaar zit.
De Steenuil in verschillende houdingen
Foto's en opname van Wikimedia Commons: Frank Vassen from Brussels, Belgium (CC BY 2.0) · Rasbak (CC BY-SA 3.0) · Imran Shah from Islamabad, Pakistan (CC BY-SA 2.0) · Nikolaos Sarikakis (CC BY-SA 4.0)
Kleine uilen naast de steenuil
Formaat, oorpluimen en ogen helpen het snelst.
Een uil met geschiedenis
Waarom is de steenuil de vogel van Athene?
De geslachtsnaam Athene eert de Griekse godin, met de uil als teken van wijsheid. Noctua was in het Latijn een uil die aan Minerva, haar Romeinse tegenhanger, gewijd was. Een steenuil met olijftak staat op een Griekse munt van rond 500 voor Christus, en een kopie daarvan op de Griekse euromunt.
Eet een steenuil kuikens van jachtwild?
Britse wildfokkers dachten dat wel en probeerden hem uit te roeien. Een onderzoek naar zijn menu, in 1935 gestart onder leiding van Alice Hibbert-Ware, liet zien dat hij vrijwel alleen insecten, andere ongewervelden en kleine zoogdieren eet.