Kraaiformaat, een blauwgrijze rug, een lichte buik vol dwarsbandjes en een zwarte kop: dat is de slechtvalk. Hij hoort bij de valkenfamilie en heeft van alle roofvogels het grootste verspreidingsgebied ter wereld. Steeds vaker woont hij midden in de stad.
's Nachts boven de stad hoor je vooral zijn prooi
Over de roep van de slechtvalk zegt de bron achter deze pagina vrijwel niets. Gebruik de opname bovenaan dus als ijkpunt.
Je oren helpen op een andere manier. Straatverlichting rekt de jachttijd van stadsvalken op tot ver na zonsondergang. In Groot-Brittannië slaan ze zo trekvogels die 's nachts overvliegen: overtrekkende koperwieken, kramsvogels, spreeuwen en houtsnippen.
Vooral in de trektijd jaagt hij in steden echt in het donker.
Een zwarte snor tegen de schittering
Let eerst op de kop: zwart van boven, met een zwarte baardstreep die fel afsteekt tegen de witte keel. Een studie uit 2021 met foto's van over de hele wereld vond die streep groter in zonnige streken. Hij werkt vermoedelijk als zonneklep.
De vleugels zijn lang en spits, met zwarte punten. Het Latijnse falco hangt samen met falx, sikkel, naar dat silhouet in de lucht.
Vrouwtjes meten tot 30 procent meer dan hun partner en wegen soms anderhalf keer zoveel. Jonge vogels zijn bruiner en op de buik overlangs gestreept in plaats van gebandeerd.
Van rotswand naar kathedraal
Van nature woont hij langs bergketens, rivierdalen en kusten. Hoge gebouwen en bruggen lijken voor hem sprekend op een rotsrichel, en daarom broedt hij er steeds vaker. Om te jagen zoekt hij open ruimte: water, moeras, velden.
In Europa blijven de meeste vogels het jaar rond in de buurt; Scandinavische broedvogels trekken wel weg. Daar wijst ook de naam op die Engels en Latijn delen: zwervende valk.
Stadsduif bovenaan, gierzwaluw en spreeuw als bijgerecht
In de stad bestaat zijn menu voor 80 procent of meer uit verwilderde duiven. Daarnaast vangt hij er geregeld houtduiven, gierzwaluwen, Turkse tortels, spreeuwen, merels en kraaiachtigen zoals de ekster.
Buiten de stad jaagt hij graag bij dageraad en schemering, vanaf een hoge post of al vliegend. Ziet hij iets, dan vouwt hij staart en vleugels in en duikt. Met een gebalde poot slaat hij de vogel in de lucht, waarna hij keert om hem op te vangen.
Wereldwijd staan naar schatting 1500 tot 2000 vogelsoorten op zijn lijst, ongeveer een vijfde van alle soorten.
Een kuiltje in het grind, zonder één takje
Bouwen doet een slechtvalk niet. Het vrouwtje kiest een richel en krabt daar een ondiepe kom in zand, grind of dode planten. Plekken op het zuiden hebben de voorkeur.
Paren blijven hun leven lang samen en keren elk jaar naar dezelfde plek terug. Bij de balts geeft het mannetje een prooi door in de lucht, terwijl het vrouwtje ondersteboven onder hem vliegt.
De eieren komen in februari en maart. 's Nachts broedt alleen het vrouwtje, overdag helpt hij mee. Na 42 tot 46 dagen vliegen de jongen uit, en tot twee maanden daarna zijn ze nog van hun ouders afhankelijk.
Het hele jaar op de toren, het drukst rond de eileg
Slechtvalken kun je hier het jaar rond tegenkomen, want de meeste Europese vogels trekken niet. Rond het nest is het het drukst vanaf februari, als er eieren en daarna jongen zijn.
Foto's van de Slechtvalk
Torenvalk of boomvalk naast de slechtvalk
Formaat en jachtstijl zeggen meer dan de kleur.
Torenvalk
Kleiner en kastanjebruin met zwarte vlekjes. Blijft biddend op 10 tot 20 meter boven de berm hangen en duikt dan kort en steil, waar de slechtvalk van grote hoogte lang en ver omlaag stoot.
Snelheid, gif en een Latijnse naam
Hoe snel is een slechtvalk in een duikvlucht?
In 2005 zou een duikende valk 389 km per uur hebben gehaald, maar radar heeft nooit meer dan 184 km per uur betrouwbaar gemeten. Groningse en Oxfordse onderzoekers lieten in 2018 met 3D-simulaties zien dat die vaart hem vooral wendbaarder en preciezer maakt.
Was de slechtvalk ooit verdwenen uit België?
Ja. DDT en verwante middelen maakten de eischalen te dun, en in België stierf hij plaatselijk uit. Na het verbod vanaf begin jaren zeventig herstelde de stand zich.
Waarom heet hij peregrinus?
Het Latijnse woord betekent iemand uit den vreemde. Vermoedelijk omdat jonge vogels onderweg naar hun broedgebied werden gevangen; de nesten zelf waren vaak onbereikbaar.