Een kramsvogel zie je zelden alleen. Deze lijstersoort uit het noorden zwerft 's winters in troepen rond, vaak samen met koperwieken. Zo'n groep gedraagt zich bijna als één dier.
Neus in de wind, allemaal dezelfde kant op
Zit een groep in een boom, dan kijken de vogels meestal dezelfde richting uit en kwetteren ze aan één stuk door. Ze kruipen niet weg in de ondergroei zoals een merel, maar zitten open en bloot op struiken en hoge takken.
Op de grond werkt de troep zich tegen de wind in vooruit. Om de zoveel tijd richt een vogel zich op en kijkt rond. Schrikken ze, dan vliegen ze met de wind mee weg en vormen verderop een nieuwe groep.
In de winter zijn ze schuw, in de broedtijd brutaal en luidruchtig. Ze slapen in gezelschap, meestal op de grond: in ruig gras tussen struiken, op stoppels of in de voren van een geploegde akker.
Een zwak liedje in de lucht, gemompel op de slaapplaats
Het mannetje zingt in de broedtijd, maar indruk maakt het niet. Een paar merelachtige frasen, afgewisseld met fluitjes, schorre piepjes en roepnoten. Hij zingt in de vlucht of vanuit een boom.
Op gezamenlijke slaapplaatsen laat een groep soms een gedempte versie horen, met meer kwetterende tonen erin.
Slakken in de zomer, valappels in de winter
In de zomer eet hij slakken, regenwormen, spinnen en insecten, zoals kevers en hun larven, vliegen en sprinkhanen. Zodra in de herfst de bessen rijp zijn, gaan die er in grote hoeveelheden in.
Meidoorn, hulst, lijsterbes, taxus, jeneverbes, hondsroos, cotoneaster, vuurdoorn en berberis vallen allemaal in de smaak. Later volgen valappels, koolrapen op het veld, graan en zaden. Wie in de boomgaard wat fruit laat liggen, krijgt kans op bezoek.
Is alles op of wordt het bitter koud, dan wijkt hij uit naar moerassen of zelfs het strand, om daar weekdieren te zoeken.
Samen broeden en rovers onder vuur nemen
Kramsvogels nestelen graag vlak bij elkaar, in kleine kolonies. Dat beschermt mogelijk tegen rovers. Komt er toch een te dichtbij, dan bombarderen de ouders hem met hun uitwerpselen.
Het vrouwtje bouwt een open kom van droog gras en wat twijgjes, met een laag modder en fijn gras erin, zonder hem te verstoppen. Meestal in een boom, soms in een heg, tussen rotsen of op een houtstapel. Ze begint al te broeden voordat het legsel compleet is.
Ook in België broedt de kramsvogel; verder strekt het broedgebied zich uit tot diep in Siberië. In het zuiden van dat gebied brengt een paar soms twee keer jongen groot, in het noorden maar één keer.
Leigrijze kop en stuit rond een kastanjebruine rug
Met 25 centimeter is hij een flinke lijster. Kop, nek en stuit zijn leigrijs, de rug donker kastanjebruin en de staart bijna zwart. De borst heeft een roestige gloed en zit vol donkere spikkels.
In de vlucht vallen de witte ondervleugels op. 's Winters is de snavel oranjegeel met een donkere punt; in de zomer is die van het mannetje helemaal geel. Het vrouwtje is van boven iets bruiner.
Hij vliegt traag en recht: een paar krachtige slagen, de vleugels even dicht, weer verder.
Wintertroepen tussen herfsttrek en voorjaar
De trek uit het noorden begint in oktober. In Groot-Brittannië komen de meeste vogels in november aan en zijn ze begin mei weer vertrokken. Een klein deel broedt in België.
Kramsvogel op de foto
Gespikkelde lijsters naast de kramsvogel
In gemengde wintertroepen lopen meerdere lijstersoorten door elkaar.
Koperwiek
Kleiner, 20–24 cm, met roestrode flanken en ondervleugels en een romige streep boven het oog. Geen grijze kop of stuit.
Zanglijster
Kleiner en effen bruin van boven, met zwarte stippen op een crèmekleurige buik en een warmgele ondervleugel.
Kramsvogels: afkomst, aantallen en een oude naam
Waar komt de kramsvogel oorspronkelijk vandaan?
Niet rechtstreeks uit Europa. Zijn voorouders bereikten vanuit Afrika eerst de Caraïbische eilanden en kwamen pas daarna hier terecht. Zanglijster en grote lijster zijn juist vroege afsplitsingen van de Euraziatische tak.
Is de kramsvogel een talrijke soort?
Ja. In Europa leven er naar schatting 42 tot 72 miljoen, wereldwijd 44 tot 96 miljoen. De stand lijkt stabiel. In Groot-Brittannië, aan de rand van het broedgebied, broeden maar een handvol paren.
Waarom heet hij in het Latijn twee keer lijster?
Turdus en pilaris zijn allebei Latijnse woorden voor 'lijster'. Het Engelse fieldfare gaat terug tot minstens de elfde eeuw en betekende misschien 'reiziger door de velden'.