Al in november kan een zanglijster vanaf een dak of boomtop beginnen, en hij houdt het vol tot in juli. Van de lijsters in de tuin is hij de herhaler: elk zinnetje komt twee tot vier keer. In Nederland en België broedt het ras clarkei, warmer bruin van boven en met een rijke gele ondergrond op de borst.
Een zangseizoen dat in de herfst al begint
Bij ons zingen de mannetjes van november tot juli; alleen in de nazomer blijft het stil. Het ras van de Buiten-Hebriden begint pas in februari en houdt in juni op.
Een mannetje dat terugkomt van de trek, neemt meteen zijn territorium in en zingt. Blijft hij in een zachte streek, dan zingt hij ook in de winter af en toe op zijn stuk.
Broeden doet hij in bos met ondergroei en, in West-Europa, ook in parken en tuinen. Tussen het eerste lied en de laatste strofen vallen meestal twee of drie broedsels.
Twee tot vier keer hetzelfde zinnetje, en meer dan honderd varianten
Het lied is een luide, heldere reeks muzikale zinnetjes die elk twee tot vier keer terugkomen. Daartussen zitten krassende noten en overgenomen geluiden.
Een mannetje kan meer dan honderd motieven kennen. Veel daarvan leert hij van zijn ouders en van de buren, en er zijn lijsters die een telefoon nadoen.
Voor zijn gewicht maakt hij een van de luidste vogelgeluiden. De Britse dichter Robert Browning schreef in 1845 dat de lijster elk lied dubbel zingt, zodat niemand denkt dat de eerste keer toeval was.
's Nachts naar het zuiden, in losse groepen over zee
Trekken doet de zanglijster maar ten dele. Broedvogels uit Scandinavië, Oost-Europa en Rusland overwinteren rond de Middellandse Zee, in Noord-Afrika en het Midden-Oosten; van onze clarkei gaat een deel naar Zuid-Frankrijk en Iberië.
Ze vliegen vooral 's nachts, in losse groepen die over een breed front de zee oversteken en elkaar met roepjes bij elkaar houden. Het gros vertrekt tussen september en half december.
Anders dan koperwieken en kramsvogels, die rondzwerven, keert hij vaak naar hetzelfde wintergebied terug.
Bruine rug, zwarte stippen en een warmgele ondervleugel
Hij is 20 tot 23,5 centimeter lang, met een effen bruine rug. De borst is crème tot geelbruin en netjes bezet met zwarte stippen; naar de buik toe wordt hij lichter.
Mannetje en vrouwtje zijn gelijk. In de vlucht valt de warmgele onderkant van de vleugel op, en de poten zijn roze. Jonge vogels hebben nog okerkleurige streepjes op rug en vleugeldekveren.
Een vaste steen als aambeeld voor huisjesslakken
Regenwormen en slakken staan bovenaan, aangevuld met zacht fruit en bessen. Net als de merel zoekt hij op zicht: een stukje rennen, stilstaan, kijken.
Bij droogte of vorst worden huisjesslakken extra belangrijk. Hij slaat ze stuk op een vaste steen, trekt het weekdier eruit en veegt het eerst over de grond.
Jonge lijsters moeten dat leren. Eerst gooien ze dingen in het rond en spelen ermee, pas later gebruiken ze een aambeeld. In de stad komt zo nu en dan een lijster om die daarvoor het harde wegdek gebruikt.
Zingen van november tot juli, stil in de nazomer
Een deel van onze zanglijsters blijft in de winter in de buurt, een ander deel trekt naar het zuidwesten. De terugtrek loopt van half februari rond de Middellandse Zee tot mei in het noorden van Zweden.
Kijk goed: de Zanglijster
Koperwiek en grote lijster: stippen met een verschil
Twee andere lijsters hebben ook een gevlekte borst.
Koperwiek
De koperwiek heeft een duidelijke witte wenkbrauwstreep, roodbruine flanken en in de vlucht een rode ondervleugel. Zijn trekroep lijkt op het 'siep' van de zanglijster, maar duurt langer.
Zanglijsters: rode lijst, voetbal en een Griekse mythe
Waarom staat de zanglijster op de rode lijst?
In Nederland en Groot-Brittannië is de stand meer dan gehalveerd. Op boerenland was de daling het sterkst: 73 procent sinds het midden van de jaren zeventig. Mogelijke oorzaken zijn minder heggen, inzaai in de herfst en meer bestrijdingsmiddelen.
Waarom staat er een lijster op het embleem van West Bromwich Albion?
Het café waar het team zich vroeger omkleedde, had een lijster in een kooi. Zo kwam de club ook aan de bijnaam The Throstles; throstle is een oud Engels streekwoord voor lijster.
Wie was Philomela, naar wie de zanglijster heet?
Een figuur uit de Griekse mythologie wier tong werd afgesneden en die in een zingende vogel veranderde. Haar naam betekent 'liefhebber van zang'. De Duitse vogelkundige Christian Ludwig Brehm gaf de soort in 1831 de naam Turdus philomelos.