Met de kop naar beneden een boomstam afdalen en onderweg naar voer zoeken: de boomklever draait er zijn hand niet voor om. Hij leeft in oud loofbos met grote bomen, het liefst eiken. In de afgelopen decennia heeft hij zich ook in Nederland gevestigd.
Huppend langs de schors, zonder steun van de staart
Een boomklever verplaatst zich in korte sprongetjes over stam en takken. Zijn staart gebruikt hij daarbij niet als steun. Voedsel zoeken lukt hem omhoog klimmend én kopje-onder.
Een paar houdt zomer en winter hetzelfde gebied bezet. In Europa is zo'n territorium 2 tot 10 hectare groot.
Bij de balts zweven beide partners trillend door de lucht. Het mannetje vliegt ook rondjes met gespreide staart en geheven kop, en voert het vrouwtje. Trouw is relatief: in een Duits onderzoek had minstens een op de tien jongen een andere vader, meestal een buurman.
Kort, fel en vaak dubbel: het 'dwiep' van de boomklever
Stil is hij zelden. Het vaakst hoor je een luid, scherp 'dwiep', meestal twee keer, en vaker als hij opgewonden is.
Dreigt er gevaar, dan klinkt een schel 'sirrrr' of 'tsi-si-si'. Het lied is een trage reeks gefloten tonen met veel varianten, waaronder een snelle versie.
Noten klemmen, stukslaan en verstoppen
Insecten vormen het hoofdmenu, met rupsen en kevers bovenaan. Vanaf de herfst komen er noten en zaden bij, het liefst hazelnoten en beukennootjes.
Een harde noot of een groot insect klemt hij in een spleet in de schors en slaat het met zijn sterke snavel stuk. Gezond hout openhakken zoals een specht kan hij niet; losse schors en rot hout trekt hij wel weg.
Het hele jaar door, maar vooral in de herfst, legt hij voorraden aan. Elk zaadje verdwijnt in een kier in de schors, afgedekt met korstmos, mos of een snippertje schors. Soms eet hij het pas drie maanden later op.
Aan de voederplank neemt hij in de winter graag vet, kaas, boter en brood.
Met modder de voordeur op maat maken
Hij broedt in een boomholte, meestal een oud spechtengat, op 2 tot 20 meter hoogte. Is de ingang te ruim, dan metselt het vrouwtje hem kleiner met modder, klei en soms mest. Vaak pleistert ze ook de binnenkant, en dat werk kan vier weken duren.
Een kleine ingang loont: zulke nesten slagen het best, en spreeuwen nemen ze minder snel over. De eieren liggen op een dikke laag schors of houtsnippers, waarin ouders eieren en kleine jongen begraven als ze even weg zijn.
Ook uitheemse halsbandparkieten dingen mee naar nestholtes. Omdat parkieten vooral in versnipperd stadsbos zitten en boomklevers in grote, oude eikenbossen, valt de concurrentie mee. Belgische onderzoekers vonden in 2010 dat bestrijding van de parkieten niet nodig was.
Van boven grijsblauw, van onder oranjebruin
De rug is blauwgrijs, en door het oog loopt een zwarte streep. Bij de ondersoort die in het westen het meest voorkomt, is de onderkant oranjebruin met een witte keel en witte wangen.
Man en vrouw lijken sterk op elkaar. Zij is van boven iets bleker, haar oogstreep is bruiner en flanken en onderbuik zijn fletser. Jongen zijn doffer en hebben lichtere poten.
Twaalf maanden per jaar op hetzelfde adres
Boomklevers zijn standvogels: een paar blijft ook 's winters in zijn territorium. De rui van de volwassen vogels duurt ongeveer 80 dagen, van eind mei tot eind september.
Boomklever van dichtbij
Boomklevers: nieuwkomers, vijanden en mislukte notenjaren
Is de boomklever nieuw in Nederland?
Vrij nieuw, ja. In de afgelopen decennia heeft hij Nederland gekoloniseerd, net als Schotland. Ook in Wales, Noord-Engeland en Noorwegen breidde zijn gebied zich uit.
Wie zijn de natuurlijke vijanden van de boomklever?
Over vrijwel heel Europa gezien is de sperwer de grootste bedreiging. Verder pakken havik, boomvalk, bosuil, dwerguil en wezel weleens een boomklever.
Wat gebeurt er als de beuken weinig nootjes geven?
Volwassen vogels merken daar weinig van. Bij jonge vogels wel: in zulke jaren daalt hun aantal in de herfst, omdat ze verhongeren of wegtrekken. In streken vol hazelaars zie je hetzelfde in slechte notenjaren.