Een vink gebouwd als een bokser: dikke nek, grote ronde kop en een snavel als een nijptang. De appelvink is de zwaargewicht onder de vinkachtigen van loof- en gemengd bos. Zijn kaakspieren zetten een kracht van 30 tot 48 kilo, genoeg om de pit van een kers of pruim te breken.
Oranjebruine kop, zwarte bef en een snavel die van kleur wisselt
De kop is oranjebruin, met zwart rond het oog dat doorloopt tot om de snavel, en een zwarte keel. Nek en achterhoofd zijn grijs, de rug donkerbruin en de onderkant oranjeachtig.
Die forse kegelsnavel heeft een metaalachtige glans. In de zomer is hij zwart, in de winter bleker. De pootjes zijn roze, de ogen bruin.
Vliegt hij weg, dan zie je een vogel met een opvallend korte staart, witte vleugelbanden en een witte staartpunt. Het vrouwtje is iets valer dan het mannetje.
Toch een gewone vink? Let op bef en snavel
Van achteren kun je een appelvink voor een vink houden, want beide hebben wit in de vleugel. De vink is met zo'n 14,5 cm kleiner, mist de zwarte bef en heeft witte randen aan de staart.
Ook de goudvink is een gedrongen vink met een korte, dikke snavel. Maar hij draagt een zwart kapje, en het mannetje heeft een rode borst. Wat ze delen: beide soorten halen de poepzakjes van hun jongen weg tot die uitvliegen. De meeste vinken stoppen daar na een paar dagen mee.
Een droog 'tsik' en verder weinig
De roep is een hard, droog 'tsik'. Het lied is zacht en gemompeld en valt weinig op, net als de vogel zelf.
Zie je hem vliegen, let dan op het ritme: snel en recht over korte afstanden, golvend over langere. Soms vangt hij in de lucht een insect, en hij komt tot zo'n 200 meter hoogte.
Hoge bomen, het liefst haagbeuk, en kersen in de herfst
Voor het broeden kiest de appelvink loof- of gemengd bos met grote bomen, vooral haagbeuk. Ook oude parken en tuinen trekken hem, en dennenbos als er water in de buurt is.
In herfst en winter zoekt hij bossen met eten, liefst met kersen- en pruimenbomen. Naast pitten eet hij dennenzaad, bessen, knoppen en af en toe een rups of kever, 's winters vaak in groepjes.
Makkelijk is hij niet te vinden. Hij zit het grootste deel van de dag hoog in de kruinen. Op de grond komt hij alleen om zaad te zoeken of te drinken, altijd vlak bij bomen. Bij eten en drinken speelt hij de baas over andere vogels, ook over grotere.
Hier kiest het mannetje de nestplek
Bij de balts staan de twee tegenover elkaar en raken ze elkaars snavel aan. Het mannetje zet de veren van kop en borst op, laat zijn vleugels hangen en maakt een diepe buiging.
Anders dan bij de meeste vinken kiest hij ook de nestplek, hoog op een horizontale tak, en legt hij de eerste laag droge twijgjes. Daarna neemt het vrouwtje het over en broedt zij de eieren uit.
Beide ouders voeren de jongen, met opgebraakte zaden en een snavel vol rupsen. Ongeveer een maand na het uitvliegen redden die zich zelf. Meer dan één legsel per jaar komt zelden voor.
Standvogel, met wintergasten uit het noorden
In Europa blijven de meeste appelvinken het hele jaar. Noordelijke groepen trekken 's winters naar het zuiden. In Groot-Brittannië liggen de meeste eieren tussen eind april en eind juni.
Appelvink van dichtbij
Vink en goudvink vergeleken met de appelvink
De verschillen zitten vooral in de snavel en de kop.
Vink
Kleiner, rond 14,5 cm. Mannen dragen een blauwgrijze kruin, een roestrode borst en witte wiggen in de buitenste staartveren. Zijn snavel is bleekgrijs en kleurt in het voorjaar blauwgrijs.
Goudvink
Even gedrongen, maar met een zwart kapje en gezicht, een grijze rug en een witte stuit. Een diep rode borst heeft alleen de man.
Appelvinken: een Griekse naam, aantallen en een record
Waar komt de naam Coccothraustes vandaan?
Het is Grieks: kokkos betekent pit of zaad, thrauō breken. De Zwitserse geleerde Conrad Gesner gebruikte die naam al in 1555. De Engelse naam hawfinch verwijst naar de rode bessen van de meidoorn.
Hoe talrijk is de appelvink?
In Europa leven naar schatting 7,2 tot 12,6 miljoen appelvinken, met grote aantallen in onder meer Roemenië, Kroatië en Duitsland. In het Verenigd Koninkrijk kromp de stand tussen 1968 en 2011 wel met 76 procent, om onbekende redenen.
Hoe oud is de oudste bekende appelvink?
Een in Duitsland geringde vogel werd 12 jaar en 7 maanden. Hoeveel appelvinken elk jaar overleven, is niet bekend.