Een rood gezicht en een brede gele band over zwarte vleugels: aan de putter valt weinig te twijfelen. Hij hoort bij de vinkenfamilie en blijft in ons milde klimaat meestal het hele jaar. Wat met de seizoenen verandert, is waar je hem tegenkomt en in welk gezelschap.
Twee legsels, een lange rui en dan de wintergroep
Het nest is helemaal het werk van het vrouwtje, en binnen een week staat het er meestal. Haar partner vliegt trouw mee, maar steekt geen veer uit. Een paar brengt doorgaans twee broedsels groot, af en toe drie.
Is het broedseizoen voorbij, dan begint voor de oude vogels de rui. Bij sommige begint dat al in juli, andere zijn pas in november klaar. In het verse kleed ogen ze flets, tot de puntjes van de nieuwe veren afslijten en de kleuren weer helder worden.
Zodra het winter wordt, gaan putters in groepen op pad, tot een veertigtal en soms meer. Zo doen vinken het ook buiten de broedtijd.
Een roepje van drie lettergrepen dat overal doorheen klinkt
Zijn lied klinkt zilverig en vrolijk, een stroom van trillers en gekwetter. Daar zit bijna altijd zijn roep tussen, een soort 'tiekelit' waarvan het laatste stukje de klemtoon krijgt.
Soms rijgt hij die roep aan elkaar tot 'tellit-tellit-tellit'. Wie dat ritme eenmaal kent, haalt de putter er tussen het getjilp van mussen en mezen zo uit.
Vivaldi vond het geluid mooi genoeg voor een fluitconcert. In zijn 'Il Gardellino' speelt de fluit de zang van de putter na.
Thuisblijven waar het zacht is, wegtrekken uit de kou
Wie in het milde westen van Europa woont, blijft meestal thuis. Uit koudere streken trekt hij weg. Ook in het westen schuift hij een stukje op als er slecht weer aankomt.
In de negentiende eeuw zette men hem uit in onder meer Australië, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika en beide Amerika's. In Australië zit hij nu van Brisbane tot het Eyre-schiereiland.
Mannetje of vrouwtje: kijk net achter het oog
Beide seksen dragen hetzelfde pak. Een rood gezicht, een zwart-witte kop, een warmbruine rug en een witte buik met lichtbruine flanken. De zwarte vleugels met de gele baan en de gevorkte staart maken het compleet.
Van dichtbij zie je wie wie is. Bij hem loopt het rode masker iets voorbij het oog en zijn de schouderveren zwart. Bij haar houdt het rood bij het oog op en zijn de schouders bruin.
Jongen missen het rood en hebben een grijzere rug, maar door de gele vleugelstreep zijn ze toch niet te missen. De lange, spitse snavel is ivoorkleurig; in de broedtijd is hij bleek met een donker puntje.
Distels, kaardebollen en nyjerzaad aan de paal
Kleine zaden zijn zijn lievelingskost, van distels, korenbloemen en kaardebollen. Zijn snavel werkt als een pincet en peutert zaad uit lastige plekken. Eén putter in Armenië haalde in een uur dertig zaden uit een zonnebloem.
Zijn wetenschappelijke naam verwijst naar Carduus, een geslacht van distels. In de tuin trek je hem aan met gepelde zonnebloempitten of nyjerzaad, een klein, olierijk zaadje van een Afrikaanse plant.
Insecten eet hij vooral als er jongen zijn. Die krijgen eerst een mengsel van zaad en insecten; naarmate ze groeien, wordt het aandeel insecten kleiner.
Altijd aanwezig, 's winters in groepjes
Putters zie je in de Lage Landen in elke maand. In het broedseizoen draait alles om nest en jongen; in de winter vallen vooral de groepjes op die samen zaad zoeken.
Zo ziet een Putter eruit
Kleine vinken met geel in de vleugel
Ook andere vinken hebben een gele vleugelstreep. Het rode gezicht maakt het verschil, behalve bij jonge putters.
Groenling
Zo groot als een huismus en vooral groen, met geel in vleugels en staart. De snavel is dik en kegelvormig, niet lang en spits.
Putters in kooien, kerken en boeken
Waarom raakt een kooiputter soms zijn eigen lied kwijt?
Wordt hij samen met kanaries gehouden, dan neemt hij vaak hun zang over. In het negentiende-eeuwse Groot-Brittannië werden jaarlijks duizenden putters gevangen voor de kooivogelhandel; de Britse vogelbescherming voerde daar een van haar eerste campagnes tegen.
Waarom zit er een putter op zoveel Madonna-schilderijen?
Omdat hij distelzaad eet, werd hij in de christelijke kunst een teken van de doornenkroon. Rafaël schilderde rond 1505 een Madonna met een putter. Het schilderij 'The Goldfinch' van Carel Fabritius speelt een sleutelrol in de roman van Donna Tartt, die in 2014 de Pulitzerprijs won.