Twee ganzen met een roestkleurige rug die een soortgenoot de lucht in jagen: dat zijn vaak nijlganzen. Van nature leven ze in Afrika ten zuiden van de Sahara en in het Nijldal. In 1967 werd de soort in Nederland geïntroduceerd, in 1982 in België. Je ziet ze bij zoet water met open grasland eromheen.
Van ruzie om een broedplek tot graseters in de winter
Zodra een paar gaat broeden, verandert de sfeer aan de waterkant. Man en vrouw verdedigen hun plek fel tegen andere nijlganzen en zetten indringers zelfs in de lucht achterna. Er zijn ook aanvallen op drones gezien.
Het nest zit vaak in een holte van een oude boom, in parken met oude bomen. Het vrouwtje bouwt het van riet, bladeren en gras, daarna broeden ze om de beurt. Buren gaan soms ver: een paar kan de jongen van een ander paar doden.
Na de broedtijd waaieren ze uit. In Engeland trekken ze 's winters de rivierdalen in, waar ze kort gras en graan eten.
Hij hijgt als een stoomlocomotief, zij kwaakt het hardst
Bij deze gans klinken man en vrouw verschillend. Het mannetje houdt zich meestal stil. Raakt hij opgewonden, dan komt er een schor kwaakje uit, of een snelle reeks hijgende roepen.
Het vrouwtje maakt veel meer lawaai. Haar rauwe gekwaak hoor je vooral als ze agressief wordt bij haar jongen. In de balts toetert het mannetje, rekt hij zijn hals en pronkt hij met zijn veren.
Geen trek, wel een snelle opmars door Europa
In Afrika zwermt de soort na het broeden wat uit, soms noordwaarts tot in de droge Sahel. In Europa verliep de verspreiding anders.
Halverwege de jaren tachtig dook hij al op in Duitsland en Frankrijk. Begin deze eeuw volgden Tsjechië, Denemarken, Luxemburg en Zwitserland.
Omdat hij agressief is tegen andere vogels en inheemse soorten kan verdringen, staat hij sinds 2017 op de Europese lijst van invasieve soorten. Kweken, verhandelen en loslaten zijn verboden, en lidstaten moeten proberen hem uit te roeien. Net als de halsbandparkiet is hij een exoot die bleef.
Een vossengans met een witte vleugel die je pas bij ruzie ziet
De geslachtsnaam Alopochen betekent letterlijk vossengans, naar de roodbruine rug. Verder loopt het kleed uiteen, van grijzig tot bruin, los van geslacht of leeftijd.
Man en vrouw dragen hetzelfde kleed; het mannetje is meestal wat groter. Een groot deel van de vleugel is wit, maar in rust verdwijnt dat onder de dekveren. Bij schrik of agressie klapt het wit open.
Op het water zwemt hij goed, in de lucht oogt hij zwaar, meer gans dan eend. Zijn naaste verwanten zijn de bergeenden.
Graan en gras voor de ouders, plankton voor de kuikens
Volwassen nijlganzen grazen. Ze eten gras, bladeren en graangewassen, af en toe aangevuld met een sprinkhaan, een worm of een ander klein dier.
De kuikens zoeken vanaf het uitkomen zelf hun eten; voeren doen de ouders niet. De eerste weken leven ze vooral van kleine waterdiertjes, zoals zoetwaterplankton. Dat maakt ze kwetsbaar: ontstaat er botulisme in zuurstofarm water, dan kan een hele toom kuikens sterven, terwijl de ouders gezond blijven.
Geen seizoensgast maar een vaste parkbewoner
Nijlganzen kun je hier in elke maand zien. Rumoeriger wordt het als paren gaan broeden en hun stuk oever verdedigen.
Nijlgans op de foto
Foto's en opname van Wikimedia Commons: Rhododendrites (CC BY-SA 4.0) · Alexis Lours (CC BY 4.0) · Charles J. Sharp (CC BY-SA 4.0) · Charles J. Sharp (CC BY-SA 4.0) · Alexis Lours (CC BY 4.0) · Kolmkolm (CC BY-SA 4.0)
Nijlganzen: oude kunst, oude grenzen en trouwe paren
Komt de nijlgans echt uit Egypte?
Hij leeft van nature in Afrika ten zuiden van de Sahara en in het Nijldal, al is hij in het noorden van dat dal schaars geworden. De oude Egyptenaren beeldden hem geregeld af in hun kunst.
Leefde de nijlgans vroeger ook al in Europa?
Ja. Tot begin achttiende eeuw kwam hij voor in Zuidoost-Europa, noordwaarts tot aan de benedenloop van de Donau en Zuid-Hongarije. In Turkije hield hij het vol tot begin twintigste eeuw. Waarom hij daar verdween, weet niemand.
Zijn nijlganzen trouw aan hun partner?
Meestal wel: de meeste paren blijven hun leven lang samen, en ze zorgen allebei voor de jongen tot die op eigen benen staan. In het wild halen ze een leeftijd van 15 jaar, in gevangenschap zelfs 35.