Op een groot meer klinkt ineens een blaffend 'rah-rah-rah', alsof er een hond op het water ligt. Dat is de fuut, de grootste fuutachtige van Europa, Azië en Afrika. Hij broedt op zoete meren met begroeide oevers.
Een hond op het meer: geblaf, geklik en gegrom
Het geluid dat de fuut verraadt, is dat harde, blaffende 'rah-rah-rah'. Wie dichterbij zit, hoort meer: een kort, klikkend 'kek' en een diep gegrom.
Let behalve op het geluid ook op de balts. Paren voeren dan samen een dans op, met bewegingen die precies op elkaar zijn afgestemd. De Britse bioloog Julian Huxley schreef er in 1914 een studie over die een mijlpaal werd in het onderzoek naar vogelgedrag.
Versierd in de zomer, met een roze snavel in de winter
In zomerkleed is een volwassen fuut niet te verwarren. Kop en hals zijn dan versierd met veren in zwart, oranjebruin en wit.
In de winter is die tooi verdwenen. Boven het oog zit dan wit, en de snavel is roze. Futen in warme streken, zoals in Kenia en delen van Australië, houden hun broedkleed soms bijna het hele jaar.
De poten zitten ver naar achteren aan het lijf. Daar verwijst de geslachtsnaam Podiceps naar, samengesteld uit Latijnse woorden voor achterste en voet. Naast de veel kleinere dodaars lijkt de fuut een reus.
Begroeide oevers in de zomer, stuwmeer of zee in de winter
Om te broeden zoekt hij zoete meren met planten langs de rand. Waar het klimaat zacht is, zoals in West-Europa, blijft hij het hele jaar; vogels uit koude gebieden vertrekken.
's Winters zit hij op meren en stuwmeren, en ook langs de kust. Daar jaagt soms ook de aalscholver onder water op vis.
Onder water achter de vis aan
Zwemmen en duiken kan hij als geen ander. Zijn prooi, meestal vis, achtervolgt hij onder water.
Daarnaast vangt hij kleine kreeftachtigen, insecten, kikkertjes en watersalamanders.
Kalkwitte eieren en kuikens die meerijden
Het nest ligt aan de waterrand, en man en vrouw bouwen het samen. Er komen gemiddeld vier kalkwitte eieren in.
Beide ouders broeden vanaf het eerste ei, dus de jongen komen niet tegelijk uit. Ze kunnen vrijwel meteen zwemmen en duiken, en de ouders oefenen dat met ze. Ze nemen de kuikens op de rug, duiken weg en laten ze aan de oppervlakte drijven. Een stukje verderop komen ze boven, zodat de kleintjes terug kunnen zwemmen.
Op de kop dragen de jongen zwart-witte strepen. Die raken ze in hun eerste winter kwijt. In het Engels heten ze daarom 'humbugs', naar een gestreept snoepje.
Het jaar rond op het water, opvallend in zomerkleed
Je kunt de fuut hier in elke maand tegenkomen. Met zijn kopversiering valt hij het meest op in het zomerhalfjaar.
Kijk goed: de Fuut
Andere duikers op dezelfde plas
Niet elke vogel die wegduikt is een fuut. Let op formaat, de kleur van de hals en de vorm van de snavel.
Aalscholver
Duikt ook naar vis, maar is van ver egaal zwart. Van dichtbij zie je zeegroene ogen en een snavel met een haak; een kuif of sierkraag heeft hij niet.
Dameshoeden, een gedragsstudie en een verkiezing
Waarom was de fuut in Engeland bijna uitgeroeid?
Jagers schoten hem daar in de negentiende eeuw bijna weg, om de kopveren voor dameshoeden en kleding. Om hem te beschermen werd de Royal Society for the Protection of Birds opgericht. Inmiddels is hij er weer een vertrouwde verschijning.
Wat heeft John Oliver met de fuut te maken?
In november 2023 riep de komiek zich uit tot campagneleider van de fuut in de Nieuw-Zeelandse verkiezing Bird of the Year. Daar heet de vogel pūteketeke, en hij won. Op Lake Wānaka werkt men sinds 2013 aan zijn bescherming.