Een zwarte vogel die laag in het water ligt en ineens wegduikt: vaak is dat een aalscholver. Hij vist in meren en rivieren en net zo goed in riviermondingen en ondiepe kustwateren. Veel vissers zien in hem een concurrent.
Onder water jagen op de kracht van de poten
Onder water duwt de aalscholver zich voort met zijn grote voeten, waarvan alle vier de tenen met zwemvliezen zijn verbonden. De prooi grijpt hij met de snavel. Zo'n 60 procent van zijn duiken gaat tot op de bodem, maximaal 9,5 meter diep.
Zijn gehoor lijkt aangepast aan het leven onder water. Boven water hoort hij daardoor juist minder scherp. Soms raakt hij zijn vangst alsnog kwijt aan een jagende zeearend.
Noordelijke vogels wijken in de winter uit naar water dat niet bevriest. Grote open zee, zoals de Noordzee, steken ze maar zelden over.
Een zwijger, behalve in de kolonie
Van zang is geen sprake. Buiten de broedplaats laat de aalscholver zich nauwelijks horen.
In de broedkolonie verandert dat. Daar maken de vogels allerlei schorre, gorgelende keelgeluiden, die je bij een nestplaats goed kunt horen.
In de winter liever één grote vis dan veel kleine
Hij leeft van vis die hij duikend vangt. Welke soort, hangt af van de plek; op de Franse Chausey-eilanden zijn het vooral lipvissen.
In de zomer pakt hij alles van de juiste maat. Worden water en lucht kouder, dan kiest hij grotere, slanke vissen. Zo haalt hij meer energie binnen zonder vaker te hoeven vangen.
Op sommige zoete wateren telt dat op. Op de Moldau in Tsjechië schatten onderzoekers het verlies door overwinterende aalscholvers op tot 80 kilo vis per hectare per jaar.
Nesten van takken, jaar na jaar op dezelfde plek
Aalscholvers broeden in kolonies bij moerassen, rivieren en beschutte kustwateren. Een paar gebruikt elk jaar dezelfde nestplek.
Het nest van takken ligt in een boom, op een rotsrichel of op de grond van een eiland zonder rovers. Er komen drie tot vijf lichtblauwe of groene eieren in, soms met een wit kalklaagje.
Dicht op elkaar broeden heeft een keerzijde: vogelgriep slaat hard toe. In het Oostzeegebied stierven er in 2021–2022 meer dan 1.700.
Zwart met een glans, groene ogen en een haaksnavel
Van ver lijkt hij helemaal zwart. Van dichtbij glanzen vleugels en staart brons tot groen en het lijf paars. Volwassen vogels hebben opvallend zeegroene ogen.
De snavel is stevig en loopt uit in een haak; aan de basis zit een gele, soms rode plek kale huid. In de broedtijd dragen volwassen vogels witte plekken op de dijen en witte draadveertjes op kop en hals. Jongen hebben een lichte tot witachtige buik en zijn pas na drie à vier jaar volwassen gekleurd.
Aan de kust kun je hem verwarren met de kuifaalscholver.
Het hele jaar aanwezig, het luidst bij de nesten
Aalscholvers zie je in elke maand op het water. In de broedtijd hoor je de keelgeluiden uit de kolonies; de rest van het jaar blijft het stil rond deze visser.
Kijk goed: de Aalscholver
Aalscholver en mens: vissers en vissen
Waarom vinden vissers de aalscholver lastig?
Hij eet vis en is in hun ogen een concurrent. Vroeger is hij daarom bijna uitgeroeid. Dankzij bescherming groeide het aantal weer; in Europa gaat het nu om ongeveer 1,2 miljoen vogels, gemeten in de winter.
Wat houdt vissen met aalscholvers in?
In China, Japan en elders vissen mensen met aalscholvers vanaf kleine boten. Een lijntje om de keel voorkomt dat de vogel grote vissen doorslikt. Volgens de overlevering kreeg hij elke achtste vis als beloning, en weigerde hij te duiken als die uitbleef.