Een houtduif op het gazon lijkt een rustige vogel. Wie beter kijkt, ziet doffers die elkaar met de vleugels te lijf gaan en duiven die met veel kabaal opvliegen. In West-Europa is hij een vaste en vaak talrijke bewoner van parken en tuinen.
Slaan met de vleugels om een nestplek
Houtduiven verdedigen hun plek fel. Mannetjes dreigen en achtervolgen elkaar eerst, maar het kan uitdraaien op een echt gevecht: opspringen en de rivaal met beide vleugels slaan. De inzet is een plek om te nestelen of te slapen.
Bij de balts loopt het mannetje over een horizontale tak, met opgezette hals, hangende vleugels en gespreide staart. In de baltsvlucht klimt hij steil omhoog, laat zijn vleugels knallen als een zweep en glijdt daarna met stijve vleugels naar beneden.
Grote groepen vormt hij vooral buiten het broedseizoen. Op het platteland is hij schuw, want hij wordt veel bejaagd. In de stad wordt hij soms tammer dan een stadsduif en laat hij zich zelfs aaien door mensen die hij vertrouwt.
Vijf lettergrepen, en altijd halverwege beginnen
Zijn koeren is een eentonige zin van vijf lettergrepen: 'oeh, oeh, oe, oeeeh, oe'. Omdat hij graag hoog zit, hoor je hem meestal eerder dan je hem ziet.
In Ierland en Groot-Brittannië onthouden mensen het ritme met 'Take two cows, Taffy'. Let wel: de reeks begint en stopt vaak midden in dat zinnetje. Ook bij het opvliegen maakt hij lawaai, met een luid geklapper van de vleugels.
Kool, graan en eikels, met een drinkplaats in de buurt
Hij eet vooral planten. Ronde, vlezige bladeren van anjerachtigen, composieten en koolsoorten haalt hij van akkers, uit moestuinen en van gazons. Jonge scheuten, kiemplantjes en graan van de akker staan hoog op zijn lijst.
In de herfst komen er vijgen en eikels bij, in de winter knoppen van bomen en struiken. Af en toe pakt hij larven, mieren en kleine wormen. Open water heeft hij nodig, om te drinken en te baden.
Omdat hij graanakkers kaal kan eten, geldt hij als landbouwplaag. Er worden er elk jaar miljoenen geschoten.
Twee witte eieren op een paar takjes
Het nest is een eenvoudig platform van takjes in een boom, in bos, park of tuin, vaak bij een weg of rivier. Bij genoeg voedsel kan een paar het hele jaar broeden; het hoofdseizoen loopt van april tot oktober.
De ouders voeren kropmelk, een heel voedzame vloeistof die in hun krop ontstaat, en daardoor worden de jongen snel dik. Na 33 tot 34 dagen vliegen ze uit. Bij verstoring overleven sommige jongen het zelfs als ze al na 20 dagen het nest verlaten.
Eksters, kraaien en gaaien roven graag eieren en jongen. Volwassen houtduiven vallen ten prooi aan sperwer, havik, slechtvalk en huiskat.
Wit op hals en vleugel, en een bleekgeel oog
Van de drie West-Europese Columba-duiven is hij de grootste. Het kleed is verder grijs, met een roze borst en een groen-witte vlek opzij van de hals. In de vlucht zie je ook wit op de vleugel.
Kijk ook naar het oog. Dat is bleekgeel, terwijl de rotsduif een oranjerood en de holenduif een donker oog heeft. Jonge houtduiven missen de witte halsvlek; die verschijnt pas rond een half jaar en is na zes tot acht maanden compleet.
Van april tot oktober de drukste nesttijd
In West- en Zuid-Europa is de houtduif standvogel. In het koudere noorden en oosten trekt hij wel weg. Het broeden loopt meestal van april tot oktober, en bij een rijke voedselvoorraad ook daarbuiten.
Houtduif van dichtbij
Houtduiven: levensduur, jachtpremie en een Romeinse dichter
Waarom halen de meeste houtduiven maar drie jaar?
Uit ringgegevens blijkt dat 52 procent van de jongen het eerste jaar overleeft, en daarna 61 procent van de volwassen vogels per jaar. Wie het eerste jaar haalt, wordt daardoor doorgaans maar een jaar of drie.
Kreeg je in Groot-Brittannië ooit geld om houtduiven te schieten?
Vanaf 1953 betaalde de Britse overheid mee aan de patronen van houtduivenjagers. Die regeling verdween in 1969.
Wat schreef Vergilius over de houtduif?
In zijn Eclogae noemt de Romeinse dichter de houtduif meerdere keren. Hij verwijst naar de hese roep van houtduiven die vanuit hoge iepen eindeloos klagen.