Een gierzwaluw komt alleen naar beneden om te broeden. Eten, drinken en vaak ook slapen en paren doet hij in de lucht. Wie hem wil vinden, zoekt dus twee dingen: een gat in een gebouw en een plek vol vliegende insecten.
Van spechtenhol in het oerbos naar een kier onder de dakpan
Van oorsprong broedde hij in boomholtes en op rotsen. In het Poolse Białowieżawoud nestelen nog zo'n 600 gierzwaluwen in oude holen van spechten. Omdat oud bos bijna overal verdween, verhuisde de soort naar gebouwen.
Daar zit het nest onder dakpannen, in kieren onder vensterbanken en vooral onder dakranden en in topgevels. Geen andere Apus-soort gebruikt zoveel soorten nestplekken, nestkasten inbegrepen. Het nest zelf bestaat uit wat hij in de vlucht uit de lucht plukt, aan elkaar gekit met speeksel.
Een paar blijft vaak jaren samen en keert naar hetzelfde gat terug. Na een afwezigheid van zo'n 40 weken knappen ze het oude nest weer op.
Kijk boven grindgaten en meren, en 's avonds naar de daken
Voor voedsel trekt hij naar plekken vol insecten, zoals meren, overstroomde grindgaten en moerassige rivierdelta's. Daar jagen soms wel 2.000 vogels tegelijk, aangevoerd uit een straal van zo'n 100 kilometer.
Bij slecht weer volgt hij rivieren, omdat daar meer te halen is. Voor de nestplek kies je een zomeravond: dan cirkelen groepjes laag rond de daken.
Let ook op hoe een vogel thuiskomt. Hij schiet zijn nestgat in één rechte lijn in, en bij vertrek laat hij zich eerst vallen voordat hij gaat vliegen.
Gillende groepen boven de straat
Op zomeravonden razen groepjes van 10 tot 20 gierzwaluwen gillend rond de nestplek. Vogels die binnen in het nest zitten, roepen terug.
Radar bij kolonies liet zien hoe het daarna gaat. Bij het opstijgen in de avond en het dalen bij dageraad vliegen ze in groep, op de andere momenten alleen. Mogelijk wisselen ze zo informatie uit.
Een anker in de lucht, geen zwaluw
Hij is helemaal zwartbruin, op een lichte keelvlek na die je van ver niet ziet. De staart is kort en gevorkt, de vleugels zijn smal, sikkelvormig en langer dan het lijf. Zijn silhouet doet aan een anker denken.
Gelijkenis met een boerenzwaluw is schijn: de twee zijn geen familie, en zijn naaste verwanten zijn de kolibries. Zwaluwen fladderen meer en tonen een lichte onderkant. De gierzwaluw slaat diep en snel met zijn vleugels en zweeft langer.
Een korte zomer: aankomst eind april, vertrek bij korter wordende dagen
In Midden-Europa keren ze terug tussen de tweede helft van april en begin mei; het weer onderweg kan dat per jaar verschuiven. Het vertrek begint zodra de dag minder dan 17 uur licht telt. Mislukte broeders en jonge vogels gaan eerst, broedende vrouwtjes het laatst.
De Gierzwaluw in verschillende houdingen
Gierzwaluwen: opstijgen, hongerdagen en de trekroute
Kan een gierzwaluw opstijgen van de grond?
Ja, al denken veel mensen van niet. Toch gaat hij nooit uit zichzelf op de grond zitten, omdat hij daar kwetsbaar is. Zijn korte pootjes dienen vooral om zich aan steile wanden vast te klemmen.
Hoe overleven jonge gierzwaluwen een paar dagen zonder eten?
Ze laten hun lichaamstemperatuur en stofwisseling zakken en raken in een soort verdoving. Zo houden ze het enkele dagen vol.
Welke route nemen gierzwaluwen naar Afrika?
Vogels uit West- en Midden-Europa trekken over het Iberisch schiereiland en Noordwest-Afrika, en volgen dan meestal de Atlantische kust om de Sahara te mijden. In de vochtige savanne buigen ze af naar het zuidoosten. Zweedse broedvogels bleken in het Congogebied te overwinteren.